«Home

Is Filesharing (via bijv. Napster of Gnutella) strafbaar?

Het Nederlandse auteursrecht is geregeld in de Auteurswet (die stamt uit 1912!, maar natuurlijk wel hier en daar is aangepast). Deze wet biedt bescherming aan de makers van scheppingen/creaties, in de wet 'werken van letterkunde, wetenschap of kunst' genoemd. Voorbeelden van auteursrechtelijke werken zijn o.a. muziek, films, software, geschriften, foto's en tekeningen.

De volgende twee begrippen spelen in de Auteurswet een centrale rol:

• Openbaar maken van werk: Dat wil zeggen beschikbaar stellen van een werk aan het publiek. Ook ter beschikking stelling van muziek of software via filesharing (Napster) is een vorm van openbaar maken.
• Verveelvoudigen van een werk: Het gaat hier om het reproduceren ofwel kopiëren van een werk (Onder verveelvoudigen wordt daarnaast ook verstaan het maken van een bewerking van een werk; echter op dit laatste gaan we niet verder in). Bij het downloaden (en ook bij uploaden) van een muziekfile of van software (via Napster of vanaf een website) is er sprake van verveelvoudigen.

Voor zowel openbaar maken als verveelvoudigen is in beginsel toestemming van de maker (of algemener: de auteursrechthebbende) van het desbetreffende werk noodzakelijk. Doordat de maker een monopolie heeft op beide handelingen kan hij zijn werk exploiteren (=geld verdienen aan zijn creatie).

Echter, er zijn verschillende beperkingen op het exclusieve karakter van beide handelingen. Eén beperking is dat iedereen, zonder toestemming én gratis (d.w.z. zonder direct een vergoeding verschuldigd te zijn), voor eigen privé-gebruik (of voor studiedoeleinden; het zogenaamde thuiskopiëren) kopieën mag maken van auteursrechtelijk beschermde werken, zoals films en muziek. Deze beperking geldt echter niet voor software. Bovendien moet de kopie gemaakt wordt door degene voor wiens privé-gebruik die kopie is bedoeld. De kopie voor privé-gebruik mag niet worden uitgeleend of anderszins openbaar gemaakt.

Downloaden via filesharingsoftware (zoals Napster, Gnutella) of vanaf Internet muziek en films lijkt dus op grond van de beperking met betrekking tot privé-gebruik toegestaan. Het downloaden van software zonder toestemming van de auteursrechthebbende is echter verboden, omdat de privé-gebruikbeperking niet van toepassing is op software. Uploaden (openbaar maken, ter beschikking stellen) van zowel muziek en films als software is verboden zonder toestemming van de auteursrechthebbende. (Bij Napster, en ook bij de meeste andere filesharingsoftware, hoeft men niet perse muziek ter beschikking te stellen; zie Tips voor MP3, Napster...). Het ter beschikking stellen is overigens voldoende om strafbaar te zijn volgens de auteurswet; het is dus niet noodzakelijk voor strafbaarheid dat de ter beschikking gestelde muziek ook daadwerkelijk door derden is gedownload.

Kan het auteursrecht gehandhaafd worden tegen inbreukmakende gebruikers van filesharingsoftware?

De identiteit van gebruikers van filesharing-software, zoals Napster, schijnt te achterhalen te zijn via het IP-nummer (uniek nummer, dat informatie geeft over de identiteit van de provider van de Napster-gebruiker en uiteindelijk mogelijkerwijs ook over de identiteit van de gebruiker zelf).  Echter, over de hele wereld zijn er miljoenen gebruikers van filesharingsoftware, en in Nederland zullen er naar mijn inschatting enige tienduizenden  gebruikers zijn. Bovendien lijkt privacyregelgeving (recht op persoonlijke levenssfeer, privé-communicatie, bescherming persoonsgegevens etc.; Zie voor meer achtergrondinformatie: The Dutch Privacy Page) een vrijwel onoverkomelijk obstakel voor justitie en auteursrechthebbenden bij de bewijsvergaring tegen de inbreukmakende gebruikers. Een rechtszaak tegen gebruikers zal door de veelheid van gebruikers, de moeizame bewijsvergaring,  en de relatieve nieuwheid van de materie naar mijn inschatting nauwelijks een reële kans van slagen hebben.

Ter vergelijking twee (vrijwel) analoge casus:

1. Een radiopiraat brengt zijn muziekcollectie ten gehore via de ether zonder toestemming van verschillende artiesten. Jantje neemt zelf een aantal door de radiopiraat uitgezonden muzieknummers op, zodat hij deze thuis en in de auto op ieder tijdstip kan afspelen. Conclusie: De radiopiraat overtreedt de auteurswet; hij maakt zich namelijk  schuldig aan illegale openbaarmaking. Jantje maakt een verveelvoudiging voor privé-gebruik, en is dus niet in overtreding van de auteurswet. De radiopiraat wordt, net als degene die via Napster muziek ter beschikking stelt, niet vrijgepleit door het feit dat de muziek alleen voor privé-gebruik wordt opgenomen/gedownload. Jantje mag zijn opnamen overigens niet uitlenen, weggeven of verkopen; dit is in strijd met de auteurswet en dus (formeel) strafbaar.
2. Als lid van de openbare bibliotheek heb je toegang tot vrijwel alle muziek (net als bij file-sharing). Van een geleende CD mag je zelf een kopie maken voor eigen gebruik; ook een kopie in mp3-formaat. Deze kopie mag echter weer niet aan een derde  worden afgegeven.

Het recht kent vele rechte wegen maar ook kronkelige bospaadjes, en staat pas vast als de (hoogste) rechter heeft beslist. Daarom kan ik geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor de inhoud van deze site. E-mail: bartknubben@hotmail.com , Laatste wijziging: 17 juni 2000