addenda: Tafels van basisbegrippen.

  ^  

Basisbegrippen in de filosofie

 
Aristoteles' categoriŽn en oorzaken

 

[ bron ]
KategoriŽn, of 'uitdrukkingen, die in geen enkel opzicht zijn samengesteld' duiden aan:
het wezenlijke
1 substantie, samengesteld uit vorm en stof
het toevallige
2 kwantiteit
3 kwaliteit
4 betrekking of verhouding
5 plaats
6 tijd
7 positie
8 toestand
9 activiteit of handeling
10 passiviteit of aandoening
 
Oorzaken:
A stoffelijk (causa materialis), materie
B formeel (causa formalis), vorm, essentie
C bewerkend (causa efficiens), werkoorzaak
D finaal (causa finalis), doeloorzaak
 

  ^  
 
Immanuel Kant's tafel van categoriŽn

grondbegrippen die het verstand a priori bevat:
 

[ bron ] 1 Van kwantiteit
Eenheid
Veelheid
Alheid of totaliteit
 
2 Van kwaliteit
Realiteit of werkelijkheid
Negatie of ontkenning
Beperking
 
3 Van relatie of verhouding
van inherentie en subsistentie (substantie - accident)
van causaliteit en afhankelijkheid (oorzaak - gevolg)
van gemeenschap (wisselwerking tussen het actieve en het passieve)
 
4 Van modaliteit
Mogelijkheid - Onmogelijkheid
Bestaan - Niet-bestaan
Noodzakelijkheid - Toeval
 

  ^  
 
Immanuel Kant's tafel van de oordelen

De logische functie van het verstand in oordelen:
 

[ bron ]

1 kwantiteit van de oordelen
Algemeen
Bijzonder
Singulier
 
2 kwaliteit
Bevestigen
Ontkennen
Oneindig
 
3 relatie
Categorisch
Hypothetisch
Disjunctief
 
4 modaliteit
Problematisch
Assertorisch
Apodictisch

  ^  
 
Alfred North Whitehead's lijst van contrasten of opposities

Hij onderscheidt in zijn organismefilosofie drie groepen van processen: actual occasion, nexus (samengesteld uit actual occasions) en society (samengesteld uit nexŻs).
Over contrasten zegt hij: 'In onze kosmologische constructie blijven we, daarom, achter met de uiteindelijke opposities:
 

[ bron ] vreugde en verdriet
goed en slecht
afscheiding en samengaan - dat wil zeggen, het vele in een -
stroming en duurzaamheid
grootheid en trivialiteit
vrijheid en noodzaak
God en de Wereld
 
In deze lijst zijn de oppositie-paren dat wat men ervaart in een zekere uiterste directheid van intuÔtie, behalve in het geval van het laatste paar. God en de Wereld introduceert de toets van interpretatie.'
 

  ^  
 
Robert M. Pirsig's Aspecten van kwaliteit

Opsomming van afzonderlijke aspecten van Kwaliteit in denken en uitdrukken (in 'Lila' werkt hij zijn Metafysica van kwaliteit uit met behulp van de tegendelen: statisch vz dynamisch)
 

[ bron ] eenheid, levendigheid, gezag, ordening, gevoeligheid, duidelijkheid, nadruk, vaart, spanning, schittering, precisie, proportie, diepgang, enzovoorts.
 

  ^  
 
De basiselementen van processen en hun relaties

De structuur van processen is gebaseerd op de begrippen:

eenheid,
polariteit of symmetrie,
drievoudige (golf)beweging,
de vier aspecten intrinsieke ruimte en tijd en omgevingsruimte en -tijd.
 
Zij omvat 6 paren van algemene potentialiteiten, gebruikt als fasen, werkwijzen en functies:
 
initiŽring
referentie
kennis
houvast
overzicht
werk
samenwerking
negatie
uitbreiding
planning
context
overgave
 
impulsief
volhardend
wisselend
houvast vindend
toetsend
efficient
uitnodigend
kernachtig
grensverkennend
grensstellend
grensbevestigend
grensoplossend
 
activering
aandacht
relateer
stabiliteit
zelfbeheer
synthetiseer
aantrekking
verwijder
interpreteer
consistentie
vernieuw
integreer
 
In mijn omschrijvingen van de potentialiteiten zijn de contrasten van A.N. Whitehead herkenbaar. De omschrijvingen zijn niet absoluut maar juist betrekkelijk, de individuele capaciteit van processen ligt in de betrekkingen tussen de potentialiteiten.

Het netwerk van relaties, bestaat uit

- de ene universele relatie, 1 deel zijn van
- 4 structurele relaties: 1 patroon,
2 golfbeweging,
3 tegendelen,
4 gelijkenis,
- 7 functionele relaties: 1 samenvoeging,
2 contrastering,
3 dimensionering,
4 dialectiek,
5 specialisering,
6 overbrugging,
7 confrontering,
- 2 bewegingsrelaties:
 
 
1 snelheid,
2 richting.
 
Koppeling naar
ZIGZAGZINE 29, Een complex netwerk, de basiselementen van processen en hun relaties,
ZIGZAGZINE 36, Het universeel organisme: Ontwikkeling van de wereld van ruimtetijd & quanta