Download Tekst : DOC-versie PDF-versie
|
A. Vorm [N1-3,5]
|
C. Plaats
en betekenis [N2-5] |
|
B. Plaats [N1,2,5] |
D. Afgeleide
vormen [N3-5] |
|
1. Algemeen [N1] |
|
|
|
[N1]
Het bijvoeglijk naamwoord zegt iets over het zelfstandig
naamwoord.
In sommige gevallen komt er nog iets achter het bijvoeglijk naamwoord te
staan :
bij vrouwelijk enkelvoud : -e
bij mannelijk meervoud : -s
bij vrouwelijk meervoud : -es
|
|
enkelvoud |
meervoud |
|
mannelijk |
grand |
grands |
|
vrouwelijk |
grande |
grandes |
|
le grand livre |
het
grote boek |
les grands
livres |
de grote
boeken |
|
la grande table |
de
grote tafel |
les grandes
tables |
de
grote tafels |
a. Als een bijv.naamwoord op
een -e eindigt,
|
In het meervoud komt er wel een -s
achter.
|
le garçon triste |
de
bedoefde jongen |
les garçons
tristes |
de
bedoefde jongens |
|
la fille triste |
het
bedroefde meisje |
les filles
tristes |
de
bedroefde meisjes |
[N2]
b. Bijzondere vrouwelijke
vormen
|
A -er wordt -ère premier première eerste
B -f wordt -ve sportif sportive sportief
C -x wordt -se heureux heureuse gelukkig
E. verdubbeling van de slotmedeklinker bij woorden die eindigen op :
-el, -en, -et, -as, -on, -eil
Ezelsbrug voor deze uitgangen :
Ce bel Italien ne met pas son réveil. Die knappe Italiaan zet zijn wekker niet.Voorbeelden :
naturel naturelle natuurlijk
italien italienne italiaans
complet complète volledig
bas basse laag
bon bonne goed
pareil pareille dergelijk
[N3]
F. -érieur wordt -érieure
supérieur supérieure hoogste
Evenzo :
meilleur meilleure
beter
G. 1 -eur ---> -euse
(afgeleid van het participe présent)
flattant ----> flatteur / flatteuse vleiend
riant -------> rieur / rieuse
lachend
2 eur
---> -rice (overige gevallen)
destructeur / destructrice
verwoestend
créateur /créatrice
scheppend
[N5]
H. woorden eindigend op -gu krijgen
een trema (puntjes) op de e.
aigu
aiguë scherp
ambigu
ambiguë dubbelzinnig
[N2]
c. Andere onregelmatige
vormen
|
|
blanc |
blanche |
wit |
|
gros |
grosse |
dik
|
|
long |
longue |
lang |
|
gentil |
gentille |
aardig |
[N3]
|
faux
|
fausse
|
fout,
onjuist |
|
favori |
favorite |
geliefkoosd |
|
fou |
folle |
gek |
|
frais |
fraîche |
vers,
fris |
|
franc |
franche |
oprecht |
|
épais |
épaisse |
dik |
|
public |
publique |
algemeen |
|
sec |
sèche |
droog |
|
sot |
sotte |
dwaas |
|
turc |
turque |
Turks |
[N5]
|
bénin
|
bénigne
|
goedaardig |
|
grec |
grecque |
Grieks |
|
malin |
maligne |
kwaadaardig |
|
mou |
molle |
zacht,
week |
|
roux |
rousse |
rossig,
roodharig |
Opmerking
‘mou’ en ‘fou’ hebben
een aparte vorm bij mannelijk enkelvoud voor een klinker of stomme h.
De vormen zijn dan : ‘fol’ en ‘mol’
[N1]
|
1. Als
een bijv. naamwoord eindigt op -s, |
Bij meervoud vrouwelijk komt er wel
-es achter.
le livre
français les livres français de
Franse boeken
la ville française les villes françaises de Franse steden
[N2]
|
2. Als
een bijv. naamwoord eindigt op -x, komt er in het meervoud mannelijk |
le vieux livre
les vieux livres
de oude boeken
|
3. -al verandert in -aux bij meervoud mannelijk |
le problème social les problèmes sociaux de sociale problemen
Sommige bijvoeglijke naamwoorden
hebben niet alleen een onregelmatige vrouwelijke vorm,
maar ook nog een aparte vorm mannelijk enkelvoud voor een klinker
of stomme h.
|
mnl.enk. |
mnl.enkelv. |
vr.enkelv. |
mnl. meerv. |
vr. meerv. |
|
beau |
bel |
belle |
beaux |
belles |
|
nouveau |
nouvel |
nouvelle |
nouveaux |
nouvelles |
|
vieux |
vieil |
vieille |
vieux |
vieilles |
|
le beau
garçon |
les beaux
garçons |
de
mooie jongens |
|
le bel enfant |
les beaux
enfants |
de mooie
kinderen |
|
la belle
fille |
les belles
filles |
de
mooie meisjes |
|
le nouvel hôtel |
les
nouveaux hôtels |
de
mooie hotels |
|
le vieil ami |
les vieux
amis |
de oude
vrienden |
|
le vieil homme |
les vieux
hommes |
de oude
mannen |
[N3]
a. Enkele bijvoeglijke
naamwoorden veranderen niet bij vrouwelijk of bij meervoud.
Het zijn vaak samengestelde bijvoeglijke naamwoorden
of woorden die eigenlijk
een zelfstandig naamwoord zijn.
Voorbeelden : bon marché (letterlijk : goede koop), marron (letterlijk:
kastanje)
des livres bon
marché goedkope boeken
une robe bleu
clair een lichtblauwe jurk
des cheveux marron
kastanjebruine
haren
[N5]
Andere voorbeelden
gnangnan (zeurderig), impromptu (onverwachts, onvoorbereid),
k(h)aki (kakikleurig)
mastoc (log, plomp), snob (snobistisch)
une personne gnangnan
een zeurpiet
une visite impromptu
een onverwachts bezoek
[N3]
b. Bijvoeglijke
naamwoorden die aangeven waarvan iets gemaakt is,
worden in het Frans weergegeven
door het zelfstandig naamwoord met de
of en ervoor.
In het meervoud veranderen ze niet.
une table de
bois (of: en bois)
een houten tafel
une montre en or
(of: d’or)
een
gouden horloge
Meervoud :
des tables en bois, des montres en or
[N1]
1. Bijvoeglijke naamwoorden staan
gewoonlijk achter het zelfstandig naamwoord. Alleen enkele veel
voorkomende woorden staan ervoor, zoals bijvoorbeeld
bon
(goed), beau (mooi), grand (groot), petit (klein).
Voorbeeld : un livre intéressant
een interessant boek
Maar : un beau livre
een
mooi boek
[N2]
2. De bijvoeglijke naamwoorden die vóór
het zelfstandig naamwoord staan,
zijn te vinden in
onderstaand rijmpje.
|
bon |
beau |
nouveau |
joli |
|
gros |
haut |
long |
petit |
|
jeune |
vieux |
mauvais |
méchant |
|
autre |
vaste |
meilleur |
et grand |
De woorden betekenen:
goed, mooi, nieuw, leuk (om te zien)
dik, hoog, lang, klein
jong, oud, slecht, gemeen
ander, ruim (uitgestrekt), beter en groot.
[N2]
2. De bijvoeglijke naamwoorden die vóór
het zelfstandig naamwoord staan,
zijn te vinden in
onderstaand rijmpje.
Opmerking
Ook premier (eerste) en dernier (laatste) + alle rangtelwoorden staan
vóór het zelfstandig naamwoord.
le premier jour
de eerste dag
la dernière fois
de laatste keer
le vingtième anniversaire de twintigste
verjaardag
[N5]
3. Bijzondere gevallen
Bijvoeglijke naamwoorden met een sterke gevoelswaarde vindt men ook wel
vóór het zelfstandig naamwoord.
Verder is het ook soms de welluidendheid
die de plaats bepaalt.
un horrible rugissement een afschuwelijk gebrul
une formidable performance
een geweldige prestatie
[N2]
Soms verandert de betekenis van een bijvoeglijk naamwoord met de plaats.
Vergelijk onderstaande voorbeelden.
|
|
|
ce cher enfant |
dat lieve kind |
un livre cher |
een duur boek |
|
la dernière page |
de laatste bladzijde |
la semaine dernière |
de afgelopen week |
[N3]
|
un ancien ministre |
een oud-minister |
un livre ancien |
een oud boek |
|
un brave homme |
een brave man |
un soldat brave |
een dappere soldaat |
|
certains faits |
bepaalde feiten |
des faits certains |
zekere
(vaststaande) feiten |
|
le même jour |
dezelfde dag |
ce jour même |
die dag
nog |
|
un pauvre homme |
een arme (ongelukkige) man |
un pays pauvre |
een arm land |
|
ma propre main |
mijn eigen hand |
un mouchoir
propre |
een schone zakdoek |
[N4]
|
un grand
homme |
een
grote man (lengte) |
un homme
grand |
een groot
man (van aanzien) |
|
un nouveau
livre |
een
nieuw (ander) boek |
un livre
nouveau |
een
nieuw (pas verschenen) boek |
|
la seule
femme |
de enige
vrouw |
la femme
seule |
alleen
de vrouw |
[N5]
|
une
fausse clef |
een
loper |
une clef
fausse |
een
verkeerde sleutel |
|
un
galant homme |
een
fatsoenlijk man |
un homme
galant |
een
galante man |
|
un
honnête homme |
een
fatsoenlijk man |
un homme
honnête |
een
beleefde man |
|
un
méchant homme |
een
gemene man |
un homme
méchant |
een kwaadsprekende
man |
|
un
petit homme |
een
kleine man |
un homme
petit |
een
kleingeestig man |
|
un
plaisant discours |
een
bespottelijke toespraak |
un discours
plaisant |
een
grappige toespraak |
I. Afgeleid van een
zelfstandig naamwoord
|
[N3]
1 : -eux (= vol van, rijk aan)
le courage de moed
courageux
moedig
le malheur
het ongeluk
malheureux ongelukkig
[N4]
2 : -al, -el- (= betrekking hebbend op)
le parti
de partij
partial partijdig
la partie
het (ge)deel(te) partiel
gedeeltelijk
la mort
de dood
mortel
dodelijk
[N5]
3 : -aire, -in, -ique, -esque (= betrekking hebbend op)
l’origine
de oorsprong originaire
oorspronkelijk, afkomstig
l’enfant
het kind
enfantin
kinderlijk
le héros
de held
héroïque heldhaftig
le chevalier de ridder
chevaleresque
ridderlijk
4 : -fère (= dragend)
le fruit
de vrucht
fructifère
vruchtdragend
le sommeil de
slaap somnifère
slaapverwekkend
5 : -vore (= etend)
l’herbe
het gras
herbivore
grasetend
l’insecte
het insect
insectivore insectenetend
6 : - cide (= dodend)
l’enfant
het kind
infanticide kindermoordend
le frère
de broeder
fratricide broeder- (zuster)moordend
7 : -é, -u (= voltooid deelwoord uitgang van niet bestaand werkwoord)
une aile
een vleugel
ailé
gevleugeld
la corne
de hoorn
cornu gehoornd
8 : - able (= met de eigenschap)
la charité
de liefdadigheid charitable
liefdadig
la vérité
de waarheid véritable
waarachtig
II. Afgeleid van een
werkwoord
|
[N3]
1.Tegenwoordig deelwoord (Participe Présent)
Het tegenwoordig deelwoord wordt in vele
gevallen behandeld als een bijvoeglijk
naamwoord en heeft dus ook een aparte
vorm voor vrouwelijk en meervoud.
intéresser
une histoire intéressante
een interessant verhaal
courir
de l’eau courante
stromend
water
2. Voltooid
deelwoord (Participe Passé)
Het voltooid deelwoord kan ook gebruikt worden als
bijvoeglijk naamwoord
en is dan veranderlijk.
la somme payée
de betaalde som
[N4 ]
3 : - able,-ible (= -baar, teweegbrengend, enz.)
croire
geloven
croyable
geloofbaar
lire
lezen
lisible
leesbaar
profiter
profiteren, benutten profitable
winstgevend
nuire
schaden
nuisible
schadelijk
N.B. Het tegenovergestelde van croyable is
‘incroyable = ongelooflijk’
Het tegendeel van
lisible is ‘illisible = onleesbaar’
[N5]
4 : - if, -oire (= -rijk, in staat tot)
inventer
uitvinden
inventif
vindingrijk
instruire
leren, instrueren
instructif leerzaam
mériter
verdienen
méritoire
verdienstelijk
5 : - ard (ongunstige betekenis)
crier
schreeuwen
criard
schreeuwerig, schel
fuir
vluchten
fuyard lafhartig,
schuw
III. Afgeleid van een
ander bijvoeglijk naamwoord
|
1: - âtre (= -achtig, soms met negatieve betekenis)
bleu
blauw
bleuâtre
blauwachtig
doux
zoet
douceâtre
zoetsappig
2 : --elet, -ot (verkleinwoorden)
maigre
mager
maigrelet magertjes, een
beetje te mager
pâle
bleek
pâlot
bleekjes