Bijwoord

BIJWOORD (Adverbe) ► Home

I Afgeleid van bijvoeglijk naamwoord [N2-5]	IV Bijvoeglijk naamwoord i.p.v. bijwoord [N3-5]
II Overige bijwoorden [N1-5]	V Werkwoordsconstructie [N2-4]
III Bijwoordelijke bepaling [N3]	VI Plaats van het bijwoord [N2,3]

I Bijwoord afgeleid van bijv. naamwoord (bijw. van wijze) ▲

[N1]

Een bijwoord hoort niet bij een zelfstandig naamwoord, maar geeft aan hoe iets gebeurt of zegt iets van een bijvoeglijk naamwoord of een ander bijwoord.

[N2]

Bijwoorden worden als volgt gevormd:

A. Bijvoeglijk naamwoord eindigt op klinker

bijvoeglijk naamwoord + -ment

poli ---> poliment beleefd grave ---> gravement ernstig

[N3]

Bijzondere gevallen

1. pire --> pis (slechter, erger)

[N4]

2. gai --------> gaîment of gaiement (vrolijk) ; impuni ---> impunément (ongestraft)

[N5]

3. traître ----> traîtreusement (verraderlijk)

4. Sommige woorden die eindigen op -e krijgen é + ment :
aveuglément (blindelings) ; commodément (gemakkelijk) ;
conformément (overeenkomstig) ; énormément (uitermate) ;
immensément (mateloos) ; uniformément (op gelijke wijze) ;
opiniâtrément (hardnekkig)

5. Sommige woorden die eindigen op -u krijgen een accent circonflexe (^)
assidûment (ijverig) ; congrûment (behoorlijk) ;
crûment (hard, botweg) ; goulûment (gulzig)

[N2]

B. Bijvoeglijk naamwoord eindigt op medeklinker

vrouwelijke vorm bijvoeglijk naamwoord + -ment

complet - complète --> complètement volledig
heureux - heureuse --> heureusement gelukkig

Bijzondere gevallen
1 bon --> bien : goed ; long --> longtemps : lang(e tijd) ; mauvais --> mal : slecht
meilleur --> mieux : beter ; rapide --> vite of rapidement : snel

[N5]

2. gentil ---> gentiment (aardig)

3. Bij sommige woorden krijgt de e van het vrouwelijk een accent aigu (é).
communément (gewoonlijk) ; confusément (verward, onordelijk)
diffusément (verward, wijdlopig) ; expressément (uitdrukkelijk)
importunément (lastig) ; opportunément (gepast)
obscurément (donker, onduidelijk) ; précisément (juist)
profondément (diep) ; profusément (kwistig)

4. In de spreektaal worden ‘bien’ en ‘mal’ soms bijvoeglijk gebruikt
met een iets afwijkende betekenis.
Un type bien. Een aardige (prima) vent.
Ce tableau n’est pas mal. Dat schilderij is niet onaardig (niet gek).

5. Let op het verschil :
C’est bien. Dat is goed (OK). C’est bon. Dat is lekker.

[N3]

C. Bijvoeglijk naamwoord eindigt op -ant of -ent

-ant ---> amment

-ent ---> emment

suffisant --> suffisamment voldoende prudent ----> prudemment voorzichtig

Uitzondering: lent ----> lentement (langzaam

II Overige bijwoorden ▲

A. Bijwoord van plaats [N1-5]	D. Bijwoord van bevestiging/ontkenning [N1-5]
B. Bijwoord van tijd [N1-5]	E. Andere bijwoorden [N2-5]
C. Bijwoord van graad/hoeveelheid [N1-3,5]

A. Bijwoorden van plaats ↑

[N1]

ici	hier	là	daar	pourquoi	waarom
où	waar	loin	ver

[N2]

partout

overal

quand

wanneer

[N3]

ailleurs	*elders*	devant	*ervoor*
(au-)dedans	*erin, binnen*	en	*er(van)*
(au-)dehors	*erbuiten, buiten*	(ne) .. nulle part	*nergens*
autre part	*ergens anders*	quelque part	*ergens*
(ci-)dessus	*hierop, erop*	y	*er(in)*
(ci-)dessous	*hieronder, eronder*

[N4]

à côté

ernaast

avec

(er)mee

[N5]

à vau-l’eau	*stroomafwaarts*	alentour	*rondom*
à califourchon	*schrijlings, wijdbeens*	côte à côte	*zij aan zij*
à reculons	*achterwaarts*	d'arrache-pied	*onvermoeibaar*
à tâtons	*op de tast*

B. Bijwoorden van tijd ↑

[N1]

demain

morgen

maintenant

[N2]

alors	*dan*	longtemps	*lang*
après	*daarna*	puis	*vervolgens, daarna*
après-demain	*overmorgen*	souvent	*vaak, dikwijls*
avant-hier	*eergisteren*	tard	*laat*
bientôt	*spoedig, weldra*	toujours	*altijd*
d'abord	*eerst*	tout de suite	*onmiddellijk*
ensuite	*vervolgens*	vite	*snel*
hier	*gisteren*

[N3]

avant	*eerder, vantevoren*	soudain	*plotseling*
depuis	*sindsdien*	tôt	*vroeg*
désormais	*voortaan*	tout à coup	*plotseling*

[N4]

à présent	*op het ogenblik, nu*	en arrière	*achteruit*
auparavant	*vroeger, tevoren*	en avant	*vooruit*

[N5]

dorénavant	*voortaan*	naguère	*onlangs*
jadis	*vroeger*	tout d'un coup	*ineens*

C. Bijwoorden van graad en hoeveelheid ↑

[N1]

beaucoup	*veel, erg*	moins	*minder*
combien	*hoeveel*	très	*erg, heel*

[N2]

Opmerking
- erg + werkwoord = beaucoup
Je m’amuse beaucoup Ik amuseer me erg.
- erg + bijvoeglijk naamwoord of bijwoord = ‘très’ of ‘bien’
Elle est très (bien) heureuse. Zij is erg (heel) gelukkig.

Let op : J’ai très faim (soif). Ik heb erge honger (dorst)

assez	*genoeg, tamelijk*	plus	*meer*
peu	*weinig*	trop	*te, te veel*

[N3]

comme!	*wat! hoe(zeer)*	tant	*zo(zeer), zoveel*
davantage	*meer*	tout	*heel, erg*
si ...	*zo ...*

[N4]

Opmerkingen

1. Vertaling van 'hoe'.
'Comme' geeft de intensiteit aan (hoe, hoezeer), en 'comment' de manier waarop.
Vous savez comme il vous aime. U weet hoe(zeer) hij u bemint.
Je ne sais pas comment le faire. Ik weet niet hoe ik het moet doen.

2. ‘davantage’ en ‘plus’ betekenen beide ‘meer’, maar ‘davantage’ wordt nooit gevolgd
   door een bijv. naamwoord of gebruikt bij de vergrotende trap (comparatif).
Il travaille plus (davantage). Hij werkt meer.
Il est plus heureux. Hij is gelukkiger.

3. zó + werkwoord / zelfstandig naamwoord = ‘tant’ of ‘tellement’
zó + bijvoeglijk naamwoord / bijwoord = ‘si’ of ‘tellement’
Il pleut tant (tellement) . Het regent zó(veel).
Il a tant (tellement) d’argent. Hij heeft zóveel geld.
  La mer est si (tellement) calme. De zee is zó kalm.
  Il parle si (tellement) vite.    Hij praat zó snel.

4. ‘tout’ als bijwoord heeft dezelfde betekenis als ‘très’.
Er is echter één bijzonderheid: hoewel ‘tout’ een bijwoord is, krijgt het toch
een vrouwelijke vorm als het voor een vrouwelijk bijvoeglijk naamwoord staat
dat niet met een klinker of stomme h begint.
Il est tout petit.    Hij is heel klein.
Elle est toute petite.    Zij is heel klein.
Maar: Elle est tout étonnée. Zij is heel verbaasd.

[N5]

fort

zeer, heel

fort bien = heel goed

D. Bijwoorden van bevestiging en ontkenning ↑

[N1]

aussi	*ook*	non	*nee*
ne ... pas	*niet*	oui	ja

[N2]

ne ... jamais

nooit

si!

ja(wel)!

[N3]

en effet	*inderdaad*	volontiers	*graag*
ne .. que	*slechts, alleen maar*

[N4]

ne	*niet / onvertaald*

<ne> wordt vertaald als <niet> bij de volgende werkwoorden :
pouvoir, savoir, oser, cesser.
In de overige gevallen wordt ‘ne’ zonder verdere ontkenning niet vertaald.

Elle ne peut venir. Zij kan niet komen.
Je ne saurais vous le dire. Ik zou het u niet kunnen zeggen.
Nous n’osons entrer. Wij durven niet naar binnen te gaan.
Il ne cesse de pleuvoir. Het blijft maar (houdt niet op te) regenen

Maar : J’ai peur qu’il ne vienne. Ik ben bang dat hij komt.

[N5]

ne point

niet

E. Andere bijwoorden ↑

[N2]

donc

dus

ensemble

samen

[N3]

ainsi	zo	d'ailleurs	*trouwens*
aussi	1. ook 2. net zo (even) 3. dan ook	même	*zelfs*
presque	*bijna*	tout à fait	*helemaal*

Opmerkingen
1. aussi betekent meestal ’ook’
aussi + bijv.naamwoord of bijwoord = net zo, even
  aussi aan het begin van een zin + inversie (omkering onderwerp - werkwoord) = dan ook

Il est fatigué aussi. Hij is ook moe.
  Il est aussi fatigué (que moi). Hij is net zo moe als ik.
  Il a beaucoup travaillé. Hij heeft veel gewerkt.
Aussi est-il fatigué. Hij is dan ook moe.

N.B. Bij een ontkenning gebruikt men bij een vergelijking vaak si i.p.v. aussi.
Il n’est pas (aus)si grand que moi.    Hij is niet zo groot als ik.

2. d’ailleurs betekent meestal trouwens, maar het kan ook gewoon betekenen
van elders, ergens anders vandaan.
D’ailleurs, il ne vient pas. Hij komt trouwens niet.
Il vient d’ailleurs .    Hij komt van elders (ergens anders vandaan)

3. même betekent niet alleen ‘zelfs’, maar kan ook ‘zelf’ of ‘zelfde’ betekenen.
Vergelijk:
Même Robert a lu ce livre. Zelfs Robert heeft dat boek gelezen.
Je l’ai vu moi-même. Ik heb het zelf gezien.
Il a le même livre que moi. Hij heeft hetzelfde boek als ik.

[N4]

au fond

eigenlijk

du reste / au reste

overigens

[N5]

à fond	*grondig*	au fur et à mesure	*één voor één*
à l'ordinaire / d'ordinaire	*gewoonlijk*	peu s'en faut	*zo goed als, ongeveer*
à tue-tête	*luidkeels*	quelque	*ongeveer*

Opmerking

4. quelque als bijwoord betekent ‘ongeveer’
Il y avait quelque vingt personnes Er waren ongeveer (zo’n) 20 personen.

III Bijwoordelijke bepaling ▲

[N3]

Soms gebruikt men liever een bijwoordelijke bepaling in plaats van een bijwoord.

Enkele voorbeelden:

1 d'un ton + bijv.naamwoord (letterlijk: op ... toon)

    parler d'un ton déçu (fâché, excité, ému)
teleurgesteld (boos, opgewonden, ontroerd) spreken

2 d'un air (+ bijv. naamwoord (Letterlijk: met een ... uiterlijk)

    regarder d'un air méfiant (méprisant, satisfait, gourmand)
wantrouwend (minachtend, voldaan, gulzig) kijken

In plaats van d'un air ... wordt ook wel gebruikt d'un regard ...
Voorbeeld: d'un regard méfiant - met een wantrouwende blik

3 avec + zelfst.naamwoord

ému                 avec émotion - ontroerd
enthousiaste   avec enthousiasme - enthousiast
courageux        avec courage - moedig

4 d'une manière (façon) + bijv. naamwoord
( Letterlijk: op een ... manier / wijze)
Deze constructie wordt vooral gebruikt na werkwoorden
als agir (handelen) en se conduire (zich gedragen)

     Il a agi d'une manière (d'une façon) prudente - Hij heeft voorzichtig gehandeld.

IV Bijvoeglijk naamwoord in plaats van bijwoord ▲

[N3]

Er zijn verscheidene vaste uitdrukkingen waar bijvoeglijke naamwoorden gebruikt worden
in plaats van een bijwoord.

Bijvoeglijke naamwoorden die als bijwoord gebruikt worden zijn:

A cher, dur, bas, haut, bon, mauvais

coûter cher	*veel kosten*
travailler dur	*hard werken*
parler bas	*zacht praten*
parler haut	*hard praten*
sentir bon	*lekker ruiken*
sentir mauvais	*stinken*

[N4]

B clair, faux, droit, bas

chanter faux	*vals zingen*
marcher droit	*recht(uit) lopen*
voler bas	*laag vliegen*

V Werkwoordsconstructie ▲

[N2]

Soms gebruikt het Frans een werkwoordsconstructie waar in het Nederlands een bijwoord staat.

graag : aimer + infinitif

J'aime regarder un film. Ik kijk graag naar een film.

liever : préférer + infinitif

Je préfère boire un coca. Ik drink liever een cola.

[N3]

zojuist, net : venir de + infinitif

Le train vient de partir = De trein is net (zojuist) vertrokken.

zo (dadelijk): aller + infinitif

Le train va partir. = De trein vertrekt zo (dadelijk).

[N4]

tenslotte : finir par + infinitif

Il a fini par s'en aller. = Tenslotte ging hij weg.

wel, waarschijnlijk: devoir + infinitif

Elle doit être malade. = Zij zal wel ziek zijn. / Zij is waarschijnlijk ziek.

bijna : faillir + infinitif / manquer de + infinitif

Il a failli mourir. = Hij is bijna gestorven. (lett.: Hij heeft gefaald te sterven)
Il a manqué de tomber. = Hij is bijna gevallen. (lett.: Hij heeft gemist te vallen)

weldra : ne pas tarder à + infinitif

Le train ne tardera pas à venir. De trein zal weldra komen. (lett.: zal niet dralen te komen)

VI Plaats van het bijwoord ▲

[N2]

A Bijwoord zegt iets van bijv. naamwoord of van ander bijwoord.

In dat geval komt het bijwoord ervoor te staan.
très grand erg groot
trop vite te snel

B Bijwoord hoort bij een werkwoord

a. In zinnen met een enkelvoudige tijd (gezegde = één werkwoordsvorm)

b. In zinnen met samengestelde tijd (gezegde = hulpww. + volt. deelwoord)

c. In zinnen met een infinitief (gezegde = werkwoord(en) + infinitief)

a Zinnen met een enkelvoudige tijd ↑

      1 Het bijwoord staat meestal achter het werkwoord.

   Il donne souvent des fleurs à sa femme. Hij geeft vaak bloemen aan zijn vrouw.

    2 De meeste bijwoorden kunnen ook vooraan in de zin staan, vooral bijwoorden van tijd en plaats.
   Souvent il donne des fleurs.       Vaak geeft hij bloemen.
         Partout on voyait des enfants.    Overal zag men kinderen.

[N3]

b Zinnen met samengestelde tijd ↑

        1 De meeste bijwoorden staan tussen het hulpwerkwoord en het voltooid deelwoord.

      Il a beaucoup parlé.       Hij heeft veel gepraat.
    J'ai mal compris.             Ik heb het slecht begrepen.

      2 De bijwoorden van plaats en tijd staan achter het voltooid deelwoord.

       Il s'est couché tard.       Hij is laat naar bed gegaan.
           Je l'ai rencontré ici.        Ik heb hem hier ontmoet.

c Zinnen met een infinitief ↑

    Als het bijwoord niet op de infinitief slaat, gelden de regels zoals die staan bij A en B.
    Als het bijwoord wel op de infinitief slaat, gelden de volgende regels:

        1 Korte, veel voorkomende bijwoorden staan vaak vóór de infinitief.

              Il sait bien nager.        Hij kan goed schaatsen.

        2 De andere bijwoorden staan meestal achter de infinitief.

        Il faut écouter attentivement.   Je moet aandachtig luisteren.