Op basis van een preek van Tim Keller over Jakobus 5: 13-18, bewerkt door Henk Jan Kamsteeg

Bidden om genezing

De apostel Jakobus geeft in zijn brief aan dat genade niet los verkrijgbaar is. Genade vormt de motor van ons verlangen naar heiliging. In dat verband komt ook de rol van het gebed aan de orde. Jakobus schrijft over de kracht van het gebed en dan in het bijzonder met het oog op genezing van zieken.

De apostel maakt volstrekt duidelijk dat bidden invloed heeft op onze omgeving en verder de wereld in. ,,Het gebed van een rechtvaardige vermag veel, doordat er kracht aan verleend wordt’’, schrijft Jacobus (Groot Nieuws: ,,Het gebed van iemand die de wil van God doet, bezit een krachtige uitwerking.’’). Bidden hééft dus effect en kán dingen veranderen.
Johannes de Chrysostom was een begaafd prediker in de 4e eeuw (349-407). Zijn grote spreekvaardigheid leverde hem zijn bijnaam, Chrysostom, dat is: Gouden Mond, op.

Dit zei hij over bidden: ,,De invloed van het gebed bedwong de kracht van het vuur, beteugelde de woede van leeuwen, dreef demonen uit, brak de ketenen van de dood, genas zieken, redde steden van vernietiging en veranderde de koers van de zon.’’
Johannes de Gouden Mond verwees op die manier gewoon naar bijbelse gebeurtenissen die het gevolg waren geweest van bidden. ,,Het gebed is als een nooit uitgeput wapenarsenaal, als onverminderde rijkdom, als nooit uitgeblust verstand, als een wolkenloze hemel en zonder stormen.’’
De Here Jezus Zelf wijst ook op de kracht van het gebed. ,,Ik verzeker jullie, wie in Mij gelooft, zal doen wat Ik doe; ja, hij zal nog grotere dingen doen, want Ik ga naar de Vader.

En Ik zal alles doen wat jullie met een beroep op Mij zullen vragen; dan zal de glorie van de Vader openbaar worden in de Zoon’’ (Joh. 14: 12,13).
Wat een fantastische belofte! Als wij tot Jezus bidden, zal Hij grote dingen doen. Hij is naar de Vader gegaan opdat Hij Zijn reddingswerk kan voortzetten. Daardoor verandert bidden de status quo en maakt gebed alle verschil van de wereld. Wie zal de diepte ervan ooit doorgronden?
In ons Schriftgedeelte schrijft Jacobus speciaal over bidden voor zieke mensen.

,,Als er iemand bij u ziek is, moet hij de ouderlingen van de gemeente laten roepen. Zij moeten voor hem bidden en hem met olie zalven in de naam van de Heer’’ Dit gelovige gebed zal de zieke redden: de Heer zal hem doen herstellen en hem, als hij gezondigd heeft, vergeven’’ (vers 14,15).
Jacobus gaat er duidelijk van uit dat de gemeente de bediening van genezing op het gebed kent. In dat verband noemt hij drie zaken: we zullen a) een ‘gelovig gebed’ moeten uitspreken, b) met olie zalven en c) onze zonden belijden.

Een gelovig gebed
Wat houdt een ‘gelovig gebed’ in? Sommigen denken dat in zo’n gebed geen plaats is voor onzekerheid. We zouden onze zekerheid tot het uiterste moeten opschroeven en ons een spirituele ladder moeten opwerken. Twijfel zou uit den boze zijn. Als je zo over gebedsgenezing denkt, kan dat afschuwelijke gevolgen hebben. Nietwaar? Als je dan niet genezen wordt, ligt de conclusie voor de hand: het ontbreekt je aan geloof en vertrouwen.
De geschiedenis uit Markus 9 laat zien dat een gelovig gebed niet betekent dat alle twijfel is uitgebannen. De vader van een bezeten jongen komt bij Jezus en bidt of Hij zijn zoon wil genezen. Jezus vraagt dan of hij geloof heeft. Let op het antwoord van de man. Hij zegt in feite: ‘Ik weet het niet… Ik geloof, maar kom mijn ongeloof te hulp.’ De man geloofde, maar twijfelde of zijn geloof voldoende was. ‘Help me!’ Toch bad hij een gelovig gebed.
Anderen denken dat een gelovig gebed betekent dat je een bevel moet geven. In dat geval bid je niet tot God, maar spreek je de persoon of de ziekte toe. ‘Ga uit, ziekte! Stap op zieke!’ Vaak sprak de Here Jezus inderdaad op die manier en sommige van zijn discipelen volgden Hem daarin na. Maar in het Nieuwe Testament krijgen wij nergens de opdracht dat ook wij zo genezing moeten bewerkstelligen. Er staat wel dat we moeten bidden. Bidden is geen commando geven, maar God iets vragen. Jakobus heeft het over genezing door gebed.
Iemand zei eens dat zo’n gebed vol rust kan zijn. Er ligt iets in van ontvankelijkheid: ‘Here, ik weet misschien niet eens wat ik precies moet vragen. Doet U met mij wat U het beste vindt.’ Je draagt je situatie als het ware over aan God. Je zit nog vol met vragen en onzekerheden. Maar je brengt het allemaal bij Hem. ,,Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp.’’ Dat is pas geloof!

Zalving met olie
Vervolgens spreekt Jakobus over het zalven met olie. Wist u dat het toentertijd om een medicijn ging? Wat doet de barmhartige Samaritaan als hij de gewonde man aan de kant van de weg helpt? Hij gebruikt twee vloeistoffen: olie en wijn. Olie helpt bij het genezen van wonden en wijn desinfecteert.
Olie was destijds echter niet alleen een medicijn, maar ook teken van de Heilige Geest. Daaruit zou je kunnen opmaken dat bidden om genezing geen vervanging is voor medicijnen. Gebed ondersteunt de medische behandeling. Bidden om genezing betekent dan ook niet per definitie dat je om een wonder vraagt. Het gaat erom dat de zieke geestelijk en lichamelijk bij God wordt gebracht.
Net als andere wetenschappen is geneeskunde een geschenk van God. Hij kan de medische wetenschap gebruiken. Daarom vragen we of Hij artsen wil zegenen in hun werk. Genade hoeft de natuur niet perse te vervangen. Vaak verandert genade de natuur.

Schuldbelijdenis
Ten slotte noemt Jakobus de schuldbelijdenis. Wanneer je de ziekenzalving toepast, moet je dus a) bidden, b) medische zorg niet negeren, en c) elkaar geestelijk bijstaan. Als een zieke beter wil worden, moet hij nagaan wat in z’n hart leeft. Hij moet onderzoeken of hij in zonde leeft, om die eventuele zonde vervolgens te belijden. Het gaat erom dat de zieke met God in het reine komt. Daarmee zeg ik natuurlijk niet dat alle zieken ziek zijn vanwege zonden. Tegelijk kan dat wel degelijk het geval zijn. Artsen bevestigen dat geestelijke problemen als wraakzucht, schuldgevoelens of angst invloed kunnen hebben op iemands lichamelijke toestand.
Een christelijke arts vroeg mij eens of ik wist wat een psychosomatische aandoening was. Ik meende me te herinneren dat het ging om iets dat tussen je oren zit. De dokter wees me er echter op dat het lichaam wel degelijk ook meespeelt. Als je je teveel zorgen maakt, krijg je hoofdpijn. Als je beheerst wordt dor angst kun je een maagzweer krijgen. Geestelijke problemen kunnen reële ziekten veroorzaken.
Ben je ziek? Ga dan eerst na of je in vrede met God leeft. Reinig je geweten. Lichamelijke en geestelijke gezondheid hangen nauw samen.

Soms helpt ziekte om iemand aan z’n zonde te ontdekken. Toen ik elders nog in een kleine gemeente werkte, ging ik geregeld bij zieken op bezoek. Er waren daar nog geen kleine groepen, met leiders die deze zorg op zich namen. Wat me altijd weer opviel, was dat zo’n zieke zich geestelijk vaak erg breekbaar voelde. Ik kon in zulke situaties merken hoe het gesteld was met iemands geestelijke gesteldheid. Dat was soms al bij een ernstige verkoudheid het geval.
Herken je dat? Als je gezond bent, heb je het gevoel dat je het eeuwige leven hebt en alles onder controle kunt houden. Pas als je ziek wordt, besef je hoe breekbaar en kwetsbaar je bent. Als je je bed echt niet meer kunt uitkomen, besef je dat je totaal afhankelijk bent van God en dat je zonder Hem niets kunt. Ziek worden maakt een mens vaak nederig. Weg is de drukte van alledag. Je hebt de tijd eens goed naar jezelf te kijken. En soms ontdek je dan zonden en gebreken die je eerder helemaal niet opvielen. Op die manier kan ziekte je geestelijk positief beïnvloeden en vernieuwing brengen.
Bidden om genezing is belangrijk. Bij Redeemer bidden wij voor de zieken en wij zalven hen met olie. Ik denk dat het hier om een bijbels gebod gaat, waarbij niet exclusief aan een taak voor ouderlingen hoeft te worden gedacht. Het lijkt me niet nodig bij iedere verkoudheid een ouderling te roepen. ,,Bidt voor elkaar’’, staat er. We kunnen allemaal voor elkaar bidden.

Geen volmaakt geloof
En nu verder. Sommigen hameren erop dat in dit Bijbelgedeelte letterlijk staat dat het gelovig gebed de zieke gezond zal maken. Gebed geneest dus! Punt uit! Er worden immers geen voorwaarden genoemd. En als je dan toch niet beter wordt? Nogmaals, dan ligt de conclusie voor de hand: degene die bidt of degene voor wie gebeden is, heeft een te zwak geloof.
Staat dat er echt? We zagen al dat een ‘gelovig gebed’ niet betekent dat je een volmaakt geloof hebt. De Here Jezus had een volmaakt geloof. Hij leefde het leven dat wij zouden moeten leven. En toch. Wat bad Hij in de Hof van Getsemané? ,,Vader, indien mogelijk, laat de beker aan Mij voorbijgaan.’’ ‘Indien mogelijk’…, dat is: ‘als er een andere weg voor verlossing is…’
Die andere weg was er echter niet. Jezus’ gebed werd niet verhoord. Dat kwam niet omdat Hij onvoldoende zou geloven. Ook niet omdat Hij, zoals wij vaak doen, egocentrisch bad. Maar wel omdat ook Hij als mens niet van alle dingen volledig op de hoogte was. Hij wist bijvoorbeeld ook niet wanneer de dag van Zijn wederkomst zou aanbreken. Zijn kennis was niet volmaakt.
In Johannes 14 zegt Jezus dat ,,als jullie Mij iets vragen, met een beroep op Mij, Ik het voor jullie zal doen.’’ Dat is opnieuw zo’n uitspraak waaruit blijkt hoe groot de kracht van gebed is. In dat verband geeft Jakobus een ernstige waarschuwing: ,,U hebt niets, omdat u niet bidt.’’

Verhoring
Intussen valt er meer over het gebed te zeggen. Stel dat God je alles onmiddellijk zou geven waarom je vol vertrouwen en zonder eigenbelang vraagt. Probeer je eens in te denken wat soms of misschien wel vaak de gevolgen zouden zijn. Als je eerlijk bent, zal je toegeven dat je dan bang kunt worden nog iets van God te vragen. Hoe komt dat? Jakobus geeft het antwoord: ,,U weet niet eens wat de dag van morgen zal brengen.’’ (Jak. 4:14, 15).
Dat is toch herkenbaar? We hebben allemaal wel eens iets dat we dolgraag willen hebben, iets waarvan we misschien dachten dat het tot eer van God was en goed voor onze naaste. Maar achteraf moesten we toch erkennen dat we ons vergist hadden en dat verhoring van ons gebed onszelf of anderen grote schade zou hebben berokkend. Daar heb je het.
Ik geeft toe, ik geef een extreem voorbeeld. Maar toch. Ik zag pas een komedie waarin een jongetje aan zijn vader vroeg waarom hij geen revolver kreeg. Z’n vader antwoordde dat hij daar gewoon nog te jong voor was. Hij was nog maar tien jaar! Het zou misdadig zijn zo’n jochie een wapen te geven. Bedenk dan dat het nog misdadiger zou zijn als God ons onvoorwaardelijk alles zou geven waarom we in geloof vragen. Als Vader in de hemel ons dat zou beloven, zou – met eerbied gesproken – er sprake zijn van kindermishandeling. De gevolgen zouden maar al te vaak rampzalig zijn.
Wat belooft God wel? Hij belooft dat als we als Zijn kind iets vragen, Hij dat inderdaad zal geven, of dat waarom we zouden hebben gevraagd als we alles wat God weet hadden geweten. Daar hebben we nu precies de reden waarom God niet elk gebed verhoort zoals wij dat zouden willen: omdat Hij van ons houdt. Natuurlijk wil Hij ons gebed verhoren. Niet om ons onszelf te laten vernietigen. Maar voor ons bestwil.

Rechtvaardig
Waaraan moet ons bidden voldoen? Er staat dat van het gebed van een rechtvaardige een krachtig effect uitgaat. Misschien schrik je daarvan. Misschien zeg je: eerst maakte u me blij door op de kracht van het gebed te wijzen, maar nu hoor ik dat dit alleen geldt voor mensen die de wil van God doen. Tot op zekere hoogte zou je op grond van dit vers (16)) zelfs kunnen stellen dat hoe rechtvaardiger iemand is, hoe effectiever zijn gebed. Die wetenschap kan een mens moedeloos maken.
Maar lees eens verder. De apostel verwijst naar Elia: ,,Elia was iemand als wij (,,slechts een mens’’). Hij bad vurig dat het niet zou regenen en drie en een half jaar viel er geen regen op het land.’’ ‘Maar een mens’, staat er. En toch werd Elia’s gebed verhoord. Nu voel je je misschien al een stuk beter. Want inderdaad leek Elia op ons. Soms was hij depressief, bang, onzeker. En toch…
Ook vers 13 is belangrijk: ,,Als iemand van u ongelukkig is (,,leed heeft te dragen’’), laat hij dan bidden. Als iemand opgewekt is, laat hij dan zingen. Bidden kan met van alles en nog wat te maken hebben. Liefde tot God kan leiden tot lofprijzing. Als je iets nodig hebt om Hem te dienen, krijgt je gebed het karakter van een smeekbede. Als je opnieuw onder de indruk raakt van de grootheid van God volgt aanbidding. Altijd is er wel reden om naar God toe te gaan.
Soms komt er iemand bij je met een verzoek en voel je vereerd. Maar als een ander met dezelfde vraag aanbelt, voel je je gebruikt. Waar komt dat verschil vandaan? De reden is dat de tweede alleen bij je aanklopt als hij in de problemen zit. Als het hem goed gaat, negeert hij je. Maar de eerste ziet je ook staan als het hem voor de wind gaat. Dat komt omdat hij om je geeft. De eerste wil alleen maar gebruik van je maken. De tweede wil je ook helpen en dienen.
En bekijk nu je bidden eens. Wanneer bid je eigenlijk? Alleen als je in de penarie zit? Of bid je ook als je gelukkig bent? Zo niet, dan wil je God eigenlijk alleen maar gebruiken. Zou Hij zich niet verstoten voelen? In goede en slechte tijden zouden we evenveel moeten bidden. Dan gedraag je je als een rechtvaardige.

De Rechtvaardige
Maar daarmee kunnen we toch niet volstaan. Want inderdaad: kracht gaat uit van het gebed van een rechtvaardige. En in hoeverre ben ik dat eigenlijk? Een van mijn vroegere docenten zei eens: ,,Als ik iets onheiligs in mijn hart toelaat, zal God niet naar mij luisteren.’’ Als studenten schrokken we. Zo heilig waren we immers niet. We besloten de volgende les te verzuimen. We hielden stille tijd en beleden onze zonden.
Maar geldt niet tegelijk dat hoe rechtvaardig we ook zijn, u en ik toch altijd zondig blijven? Waarom zou God dan toch naar ons luisteren? Het is met ons toch om moedeloos van te worden? Alleen het gebed van een volmaakt rechtvaardige vermag alles. Maar wat een wonder! We hèbben iemand die volmaakt rechtvaardig is. Romeinen 8: 33: ,,Wie zal ons dan beschuldigen? God verklaart ons onschuldig: wie zal ons dan veroordelen? Christus is gestorven, meer nog Hij is opgestaan uit de dood en zit nu aan de rechterhand van God. Hij pleit voor ons.’’
Jezus is de volmaakt Rechtvaardige, die aan de rechterhand van God alles weet. En juist Hij bidt voor ons. En die gebeden worden altijd verhoord. Jezus zei tegen Petrus dat Hij voor hem had gebeden. Hij zou een groot leidsman worden. Niet misschien, maar absoluut zeker. En zo gebeurde het ook. Het gebed van de volmaakt Rechtvaardige vermag alles. Welnu, Christus bidt ook voor jou.

Soms bidden wij voor iets waarvoor Christus niet bidt, bijvoorbeeld om iets dat alleen om eigen bestwil betreft. Jezus daarentegen bidt voor onze heiligheid, ons innerlijk geluk, onze trouw aan Hem. Daarom kon Hij tegen Petrus zeggen dat God hem nooit zou loslaten, hoe satan zich ook zou inspannen.

Bedenk dat als God naar jou kijkt, Hij Jezus ziet. Wij hebben een volmaakt Rechtvaardige die voor ons bidt. De kracht die van Zijn gebed uitgaat, kunnen wij niet doorgronden, zo sterk. Zoals John Newton zei:
And though I am despided for God
Yet God, my God, forgets me not
And he is save and must succeed
For whom Christ promised me to plead.