OP BASIS VAN EEN PREEK VAN TIM KELLER OVER EXODUS 33:1-6,
33:15-23, 34:5-8, BEWERKT DOOR HENK JAN KAMSTEEG
Gods heerlijkheid zien
In een recent onderzoek
onder kerkverlaters werd de vraag gesteld wat er zou
moeten gebeuren wilden zij terugkeren naar de kerk. Opvallend was dat zij het
vaakst antwoordden dat ze een kerk nodig hadden die hen zou helpen God grondig
te leren kennen. Voor zulke mensen zijn er geen geschikter teksten dan die wij
nu bespreken. Ze gaan over Gods heerlijkheid. Drie punten:
1) Het belang van Gods heerlijkheid
2) Het zien van Gods heerlijkheid
3) Het vinden van Gods heerlijkheid.
e hebben
allemaal Gods heerlijkheid nodig. In Exodus 32 lezen we over het drama met het
gouden kalf. Terwijl Mozes op de berg bij God is,
keren de Israëlieten terug naar de goden uit Egypte. Ze maken een gouden kalf.
Als Mozes terugkomt, ziet hij wat er aan de hand is.
En God toornt. God wil het volk vernietigen. Maar Mozes
bemiddelt en God vergeeft.
In Exodus 33 doet God vervolgens een bijzonder voorstel. Eerst zegt de HERE dat
de door Hem aanvankelijk beoogde intieme relatie met de Israëlieten niet werkt.
Het volk is er te hardnekkig voor. Dan wil God een engel sturen die de
Israëlieten verder helpt naar het beloofde land. Ook belooft de HERE
economisch, politiek en militair succes. Maar, voegt Hij daaraan toe, 'Mijn
aanwezigheid zal niet met u meegaan.'
Het woord 'aanwezigheid' komt van het Hebreeuwse panien,
dat aangezicht betekent. In feite biedt God de Israëlieten
een godsdienst aan, waarop de gemiddelde westerse mens
jaloers zou zijn: vrede en voorspoed, zonder dat er een kerk nodig is, zonder
schuldbelijdenis enzo.
Leven zinloos zonder God
Maar Mozes is daar allerminst blij mee: ,,Als U zelf niet meegaat, doe ons vanhier niet optrekken''
(vs. 15). 'Niet optrekken' betekent dat de Israëlieten in de woestijn blijven
en daar sterven. Mozes zegt in feite dat als het volk
Gods heerlijkheid ontbeert, het net zo goed kan doodgaan. Een mensenleven is
zinloos, zonder Gods aanwezigheid.
Maar is God dan niet overal? Zeker. Psalm 139: in het verre oosten, in het
uiterste westen, overal is God. Bewonder de bergen en de oceanen, en je ervaart
dat Iemand alles gemaakt heeft. Ook dat is aanwezigheid van God. Maar Mozes benadrukt hier dat er een wereld van verschil bestaat
tussen besef dat God overal is en Hem persoonlijk kennen. Zonder dat laatste is
het leven het leven niet waard.
God aanbidden
Mozes stelt een filosofische kernvraag aan de orde.
Hij zegt dat hij leeft om de aanwezigheid van God te leren kennen. Maar heeft
God dan per se levende
wezens nodig die Hem aanroepen? Een vrouw schreef eens: ,,De
vraag die voortdurend door m'n hoofd speelt, is
waarom God ons geschapen heeft. Ik herinner me een gesprek hierover met mijn
oom. Hij zei dat zijn predikant hem verteld had dat God ons maakte om Hem te
eren. Maar waarom is het voor een almachtig God nodig
dat sterfelijke mensen Hem eren? Het lijkt zo onlogisch''.
Een goede vraag. Maar deze vrouw vergeet iets. God bestaat niet uit één
Persoon. Als dat het geval was, zou Hij vóór de schepping de vreugde van het
delen van een liefdesrelatie niet hebben gekend. De Bijbel leert ons echter dat
er drie Personen zijn in de éne God.
Wat deden deze drie Personen in alle eeuwigheid? In Johannes
17 wordt een tipje van de sluier opgelicht. In het hogepriesterlijk
gebed van Jezus staat: ,,Vader, neem Mij nu bij U en verheerlijk Mij met de
glorie die Ik had bij U, voor de wereld bestond''. En: ,,Vader,
U hebt ze Mij toevertrouwd, en Ik wil dat zij zullen zijn waar Ik ben; dan
kunnen zij Mijn glorie zien die U mij gegeven hebt, omdat U Mij hebt liefgehad
vóór de schepping van de wereld''.
Hier leren we dat binnen de Drieëenheid een innige
relatie bestaat. En hoe vaag ook, we herkennen daar iets van. We zijn immers
naar Gods beeld gemaakt. Niets is mooier dan van iemand houden en van elkaars gaven en schoonheid genieten. Maar dat zijn nog
maar druppels vergeleken met de oceanen van liefde tussen Vader, Zoon en
Heilige Geest.
Hier ligt tevens het antwoord op de vraag die Mozes
stelt. God heeft ons niet geschapen omdat Hij ons nodig heeft om te worden
geëerd. Hij werd al geëerd. Jezus zegt (Joh. 17: 24) dat God ons schiep omdat
Hij die geweldige liefde met ons wil delen. Hij wil ons in staat stellen Zijn
heerlijkheid, liefde en blijdschap te weerspiegelen.
Mozes kende het hogepriesterlijk
gebed niet. Hij wist niet van de Drieëenheid. Maar
intuïtief besefte hij dat hij gemaakt was om God te eren en dat het leven
anders niet waard is geleefd te worden. Hij wist dat in elk paar uitstrekte
armen, in iedere schitterende berg en elk kunstwerk iets van Gods aanwezigheid
te zien is. Mozes wist dat wij ons hoogste verlangen
niet kunnen bevredigen door oppervlakkige pleziertjes. Psalm 16:11: 'Overvloed
van vreugde is bij Uw aangezicht, liefelijkheid is in
Uw rechterhand, voor eeuwig'.
Besef jij dat ook? Zo niet, blijf ernaar zoeken. Anders jaag je de rest van je
leven allerlei andere dingen na, zonder ooit het ware geluk te vinden. Gods
heerlijkheid, daar gaat het om.
Doe mij uw heerlijkheid zien
Wat houdt het zien van Gods heerlijkheid in? Mozes
zegt: ,,Doe mij toch uw heerlijkheid (Hebreeuws: panien) zien.'' En God antwoordt: ,,Gij zult mijn aangezicht (Hebreeuws: kabood)
niet kunnen zien''. Vier dingen vallen op:
1) Kabood betekent 'gewicht'. Daarbij
gaat het om de overgang van algemene kennis over Gods bestaan naar besef van
Gods heerlijkheid. Veel mensen hebben zich een eigen god gemaakt. Bepaalde
eigenschappen van God accepteren ze, maar andere niet. Zo blijft er van Gods
aanwezigheid weinig over. Als 'heerlijkheid' daarentegen
gewicht krijgt, leer je God bewonderen. Dan staat God ver boven wat je
leuk of niet leuk vindt.
2) Kabood betekent ook 'in hoofdzaak'. Hier
gaat het erom dat God de belangrijkste in je leven wordt. Veel mensen ervaren
God vooral als het minder goed gaat. Dan gaan ze naar de kerk en bidden vaker.
Maar ervaring van Gods heerlijkheid maakt dat het het
één of het ander is: óf er is geen God en dan stelt mijn leven niets voor, óf God
is er wel, en dan is niets belangrijker dan mijn relatie met Hem. Alles in je
leven meet je dan af aan Hem.
3) Het woord 'aangezicht' duidt op 'relatie'. Als je
met een vriend praat, kijk je niet naar z'n knieën,
maar naar zijn gezicht. Het gezicht is de poort van de ziel en het begin van
een relatie. Als je daarom 'Gods aangezicht ziet',
ervaar je dat Hij tot je spreekt. Psalm 19 zegt dat de hemelen zonder woorden
over Gods eer vertellen. Kijk naar de sterren en je voelt aan dat er Iemand
moet zijn. Voor Mozes is dat niet genoeg. Hij wil
méér. Zie je het verschil? Je kunt geloven in Gods genade. Maar dat is
wat anders dan vol zijn van genade.
4) 'Aangezicht' zegt ook iets over besef van Gods
schoonheid. Bij een knap iemand denk je meestal aan zijn gezicht. Mozes wil Gods schoonheid zien. Zie je het verschil? Zonder
zicht op Gods schoonheid klop je bij Hem aan als je iets nodig hebt. Maar
wanneer je Zijn heerlijkheid wel ervaart, wordt het overdenken wie Hij is, doel
in zichzelf. Je gaat erin op. Een voorbeeld. Wat gebeurt er als je vanaf de top
van een rotswand neerkijkt op een woeste zee? De golven spatten uiteen op
rotsen. Prachtig! Je kunt er maar geen genoeg van krijgen. Hoop je dat er
iemand langskomt om je te eren om je contemplatie? Natuurlijk niet. Jouw
bewondering is doel in zichzelf. Als je gebedsleven ook zo is, geniet je van
Zijn heerlijkheid.
Je eert God door van Hem te genieten. C.S. Lewis
heeft het daarover in zijn commentaar op de Psalmen. Vroeger vond hij het maar
vreemd dat God mensen vroeg Hem te eren. 'Wat egoïstisch.' Maar Lewis veranderde van mening. Het was hem nooit opgevallen
dat alle vreugde spontaan overvloeit in prijzen. ,,Mensen
prijzen wat ze waarderen. En dan moedigen ze anderen aan mee te doen.''
Lofprijzing vervolmaakt de vreugde. De Schotse Catechismus zegt dat het
einddoel van de mens is God te eren en eeuwig van Hem te genieten. Pas in de
hemel zullen we er helemaal achter komen dat het daarbij om één en dezelfde
zaak gaat. Als God ons vraagt Hem te eren, nodigt Hij ons dus uit van Hem te
genieten.
Verschillende niveaus
Maar geloof nu niet dat het één van tweeën is: alles
van God zien of helemaal niets. Er zijn verschillende gradaties. Exodus 24: De
oudsten van Israël klimmen de berg op en zien God als het ware onder Zijn
voeten. Mozes daarentegen
vraagt Gods aangezicht te mogen zien. God wil Hem echter alleen Zijn
achterzijde tonen. Wat dat betekent, weet ik eerlijk gezegd niet.
Maar ik begrijp wel dat er gradaties zijn in het zien van Gods heerlijkheid. En
ik weet ook dat als we Hem van aangezicht tot
aangezicht zien, we veranderen. 1 Johannes 3:2: 'Vrienden,
we zijn nu al kinderen van God en wat we zullen zijn, is nog niet onthuld. Maar
wel weten we, dat we na Zijn verschijning aan Hem gelijk zullen zijn en Hem
zullen zien zoals Hij is'. En verder: 'Allen die dit verwachten in vertrouwen
op Hem, maken zich rein, zoals Jezus Christus rein is'.
Het verlangen om Gods aanwezigheid te ervaren, is kennelijk zo sterk dat we nu
al zielsgraag zuiver willen gaan leven.
Gods heerlijkheid vinden
Waar vind je Gods heerlijkheid? Onze tekst reikt vier punten aan.
1) In motivatie. Waarom wil je Gods heerlijkheid zien? Wees eerlijk tegen
jezelf. Wil je Gods heerlijkheid zien omdat het je een goed gevoel geeft?
Daarover heeft Mozes het beslist niet. Zijn motief
luidt: ,,Hoe zal men anders weten dat U nog vertrouwen
hebt in mij en in Uw volk? Als U met ons meegaat, wordt het duidelijk dat U
onderscheid maakt tussen ons en alle andere volken op aarde''.
Het Engelse 'distinguish' (onderscheiden) is
het woord voor 'heilig', anders zijn. Het gaat hier om een onderscheiden
heilige natie, om een gemeenschap die zó'n liefde en schoonheid uitstraalt, dat
iedereen erkent dat dit alleen maar mogelijk is door God. Mozes
zegt: 'Ik wil Uw heerlijkheid in ons leven, opdat Uw heerlijkheid via ons wordt
uitgedragen en wij voor iedereen herkenbaar worden. Ik wil ongelovigen
aantrekken. Hoe zou de wereld anders weten wie U bent?'
C.S. Lewis zegt: ,,Streef
naar de hemel en je krijgt de aarde erbij. Streef naar de aarde en je krijgt
geen van beide. Richt je op God en je krijgt blijdschap. Richt je op blijdschap
en je krijgt geen van beide.''
2) In geld. Ook daardoor kun je de heerlijkheid van God vinden. Onze tekst
spreekt enkele malen over 'afdoen van sieraden'. Terwijl God de
tabernakel vol goud wilde zien, was het goud al opgegaan aan het gouden kalf.
Je leert hieruit dat de manier waarop je omgaat met je geld aangeeft wie je
goden zijn. Gods heerlijkheid blijkt als je goed met je bezit omgaat. Helaas
zoeken wij onze heerlijkheid vaak overal, behalve in God.
Zelf heb ik altijd veel geld uitgegeven aan boeken. Hoe weinig geld ik ook had,
ik had het altijd wel voor boeken. Waarom? Misschien wel vanwege de bewondering
van anderen: 'Man, wat lees jij veel. Niet te geloven,
wat een boeken!' Ja, dacht ik dan, 'ik lees inderdaad
veel meer dan jij. Ik ben een intellectueel'. Boeken waren mijn gouden kalf.
Zie je? Geld toont waar je je veiligheid zoekt.
Wil je Gods heerlijkheid vinden? Geef dan royaal aan armen, zending en kerk.
Door radicaal te geven, toon je dat alleen God jou veiligheid en status geeft.
3) In gebed. Ook daardoor vind je Gods heerlijkheid. Mozes
bidt: ,,Laat mij Uw heerlijkheid zien''. Waar bid jij
om? Het is goed om voor genezing van ziekte te bidden, voor vrienden, etc. Maar
Mozes bidt voor Gods heerlijkheid opdat hij en zijn
volk Gods heerlijkheid kunnen tonen. Bid daar nu eens veertig dagen achtereen
om: 'Toon Uw kerk en mij Uw heerlijkheid. Opdat onze stad Uw heerlijkheid
ziet'.
4) In het Evangelie. Mozes vraagt om Gods
heerlijkheid en God antwoordt dat Hij hem genadig zal zijn. Voor God is 'genade
tonen' kennelijk hetzelfde als 'Zijn heerlijkheid laten zien'. Vervolgens
blijkt dat als die belofte in vervulling gaat, Mozes
God hoort spreken: ,,Ik ben de HERE,
een milde God, vol medelijden, vol liefde en geduld, een God op wie je
vertrouwen kunt. Tot in de duizendste generatie bewijs Ik Mijn trouw, vergeef
ik misdaad, onrecht en zonde. Maar de schuldige spreek Ik niet vrij''.
De essentie van Gods heerlijkheid is Zijn genade. Zeker, Hij is een straffend God. Maar liever behoudt Hij. Hij straft niet
graag. Dat is Zijn goedheid. Ligt daarin geen innerlijke tegenstrijdigheid? Ga maar na. Waarom laat God iedereen niet verloren gaan?
Vanwege Zijn goedheid! Waarom kan Hij niemand ongestraft laten? Vanwege Zijn
rechtvaardigheid! Maar hoe kan God nu volmaakt zijn in zowel Zijn gerechtigheid
als Zijn liefde? Toch, zegt God, ligt daarin nu juist Mijn heerlijkheid.
Het antwoord is Jezus Christus
Het antwoord op de vraag hoe Gods volkomen gerechtigheid en liefde kunnen
samengaan, ligt in Jezus Christus. Johannes 1:14: 'Het
Woord is mens geworden en is onder ons komen wonen. Wij hebben Zijn glorie
gezien, vol van goedheid en waarheid'. Mozes
mocht nog alleen maar iets van Gods achterzijde zien. Maar in Christus toont
God Zijn aangezicht. Eens leefde Jezus verheerlijkt
bij God en zag er Gods aangezicht. Tot Hij aan het
kruis hing. Toen riep Hij: ,,Mijn God, Mijn God,
waarom heeft U Mij verlaten?''.Voor het eerst in alle eeuwigheden werd de Zoon
door de Vader genegeerd en behandeld alsof Hij niet bestond. Dat was de hel.
Weet je hoe het is om tijdens een receptie volledig genegeerd te worden? Dat is
nog niets vergeleken bij wat Jezus voelde. Hij werd genegeerd. En waartoe?
Opdat wij nooit door God genegeerd zouden worden. Hij verloor Gods aangezicht, opdat wij Hem altijd zouden zien. Mozes zag God alleen aan de achterzijde. Wij zien meer. Wij
zien in Christus aan het Kruis een liefhebbende én rechtvaardige God.
Laat Christus weg en je kijkt totaal anders tegen God aan. Dan is God óf alleen
liefhebbend en zie je Zijn rechtvaardigheid niet, óf alleen rechtvaardig,
waardoor je Hem moralistisch benadert: 'Als je goed leeft, kom je in de hemel,
anders niet'. Haal Jezus weg en je verliest Zijn heerlijkheid. Alleen in Zijn aangezicht zie je Gods aangezicht. Kijk naar Jezus en je
zult aanbidden. Realiseer wat Hij deed en God wordt de belangrijkste in je
leven.
Je bent zondiger dan je ooit dacht. En je bent meer
aanvaard en geliefd dan dat je ooit durfde dromen. Door Jezus Christus. Mozes zag Gods achterzijde. Wij Zijn aangezicht.
Dat is Evangelie. Dat is wat je nodig hebt.
Tim Keller
is predikant van de Redeemer Presbyterian
Church in New York.
Voorheen was hij hoogleraar praktische theologie aan Westminster
Seminary in Philadelphia.
Zie ook: www.redeemer.com