Het geheim van Heibloem
door wendy van den hurk en carl mureau

Dood Nicky Verstappen zaait verdeeldheid

Heibloem, piepklein dorp in de Peel. Woonplaats van Nicky Verstappen, het jongetje dat in 1998 werd gedood tijdens een zomerkamp. De dader is nooit gevonden. Zijn ouders trekken weg uit Heibloem, ze vinden het er niet meer pluis. Een verscheurd dorp vol onverwerkt leed.

Fietsers en wandelaars genieten van de lente in Limburg. Welkom in Heibloem, dorp met 800 zielen. Ze wonen in nette, vaak ruime huizen. Tuinen vol gecoiffeerde coniferen en sierbestraat terras. Pensionado's uit de Randstad strijken hier neer voor een mooie oude dag. Enkele riante villa's verrijzen pal naast voetbalcomplex De Beekkant, waar de witblauwen van SVVH deze zondagmiddag met 5-0 winnen van RKSVW. Het leven lijkt hier verrukkelijk.

Een mooi dorp? ,,Het is hier inderdaad mooi wonen, drvoor hoeven we ook niet te vertrekken'', zeggen Berthie en Peter Verstappen. Toch staat hun huis te koop, want het is niet pluis in Heibloem. ,,Binnen deze vier muren gaat het goed, daar buiten nauwelijks'', zegt Peter. Ze voelen zich `met de nek aangekeken'. Niet door iedereen hoor. ,,Maar we voelen ons er gewoon niet meer bij horen. Nu willen we dat ook niet meer, daarom gaan we weg.''

Ze willen naar Meijel, waar Berthie vandaan komt. `Peetje' zal zijn geboortedorp verlaten. Drie jaar geleden stond hun huis ook al te koop, maar toen konden ze het vertrek nog niet aan. Het graf van Nicky, op een steenworp afstand van thuis, wilden ze niet achterlaten. ,,Nu zal dat wel lukken.'' Het graf verplaatsen naar Meijel willen ze niet. ,,Nicky is, nadat ze hem dood hebben gevonden, al van hot naar haar gesleept. Dat willen we hem niet nog eens aandoen. Hier ligt hij rustig.''

Nicky Verstappen (11) is op zomerkamp, georganiseerd door de stichting Jeugdwerk Heibloem, als hij op 10 augustus 1998 in alle vroegte verdwijnt. Anderhalve dag later, nadat de omgeving al grondig is uitgekamd, vinden jeugdleiders zijn dode lichaam terug op de Brunsummerheide. Op 1200 meter afstand van het kampeerterrein De Heikop ligt hij tegen een boom; hij lijkt er met respect te zijn neergelegd.

Een nachtmerrie voor de ouders. En het wordt nog erger. De dood van Nicky zaait spoedig verdeeldheid in het dorp. Peter en Berthie zoeken dat niet op. Zij willen alleen maar dat de dader wordt gepakt, dat duidelijk wordt hoe Nicky is gedood en wat hij heeft meegemaakt in de 8 tot 28 uur die hij na zijn verdwijning nog moet hebben geleefd. Hoe kan zo'n zoektocht leiden tot zo veel verdriet, verwijten en wrok?

De kiem voor het grote dorpsleed is snel gelegd. Na Nicky's dood ontmoeten zijn ouders weinig begrip bij de jeugdleiders. Die komen enkele keren op bezoek, maar dat gaat niet van harte, is de indruk van Peter en Berthie. Ze praten nauwelijks, maken geen excuses. ,,Al hadden ze maar gezegd: Wij zijn met n kind te weinig terug gekomen, dat spijt ons heel erg, maar wij zijn verantwoordelijk.'' Het zou zo veel hebben gescheeld, zegt Berthie. ,,Dan ben je dus je kind kwijt en de mensen die erbij betrokken waren, zeggen geen boe of bah.''

,,Hun geheugen is vertroebeld door verbittering'', zegt Vester Scheepers, waarnemend voorzitter van de stichting Jeugdwerk Heibloem. Hij vond Nicky dood op de Brunssummerhei en vindt dat zijn club wel degelijk heeft gezorgd voor advies en steun aan Nicky's ouders. ,,Maar we zijn uit elkaar gegroeid. Het Jeugdwerk wilde doorgaan met het leven, Nicky's ouders niet.'' In het laatste van drie gesprekken kwamen er ook beschuldigingen aan het adres van de jeugdleiders. ,,Dat hadden we niet verdiend'', meent Jack Nelissen, penningmeester van het Jeugdwerk. Het contact werd verbroken.

Was het onhandigheid, ongemak, onvermogen om over zo'n enorm beladen zaak te praten? ,,Bij thuiskomst hebben de jeugdleiders zich gezamenlijk gedragen als een bestuurder die doorrijdt na een aanrijding'', zegt pastoor Nies van Lier (78). ,,Zij hebben de toon gezet: `Hier wordt verder niet over gepraat, met niemand'. Daarmee hebben ze de gemeenschap voor de keuze gesteld om dit geheim op te helpen lossen of te kiezen voor de jeugdleiders en te doen alsof er niets aan de hand was. Dit doen alsof eist een zwijgzaamheid die het dorp domineert.''

Van Lier werkt pas sinds 1992 in het dorp. Hij koos duidelijk de kant van Nicky's ouders en zou willen dat Heibloem eens een open en helend gesprek over de kwestie voerde. De jeugdleiders zijn slechts boos op de pastoor. ,,Hij neemt te snel een standpunt in en kiest partij terwijl hij niemand van Heibloem noch van het Jeugdwerk kent'', zegt Scheepers. ,,Dat is ongepast en creert een nare stemming. Er bestaat namelijk helemaal geen geheim. Van Nicky wel, maar van Heibloem echt niet."

Er is meer aan de hand. Het politieteam dat de dood van Nicky onderzoekt, richt zijn aandacht al spoedig op de mensen van het Jeugdwerk. Bijzondere aandacht krijgt de bejaarde Joos Barten. Hij is oprichter van het Jeugdwerk Heibloem, dat sinds 1994 zelfs zijn naam draagt, en gaat nog elk jaar mee als kampoudste. Hij helpt met het eten, plakt pleisters, troost kindjes. Maar Barten heeft een verleden als pedofiel. Reden voor de politie om hem intensief te verhoren over de mysterieuze verdwijning van Nicky. Als de verdenking uitlekt, is Heibloem in last.

Voor velen in het dorp komt het nieuws over Bartens verleden als een verrassing. De oudere generatie wist er wel van, maar zweeg erover. Het voormalige schoolhoofd vond na zijn detentie werk bij De Widdonck, internaat voor jongens. Hij kreeg een nieuwe kans, stichtte het jeugdwerk en ook de jeugdafdeling van voetbalclub SVVH, en speelde elk jaar sinterklaas. Barten en zijn echtgenote, die vroedvrouw was, bleven geliefd in Heibloem. Hij kreeg zelfs een koninklijke onderscheiding.

Na de dood van Nicky kwamen de vragen. Zowel bij het jeugdwerk als bij SVVH, die nauw met elkaar verbonden zijn, waren enkele mensen op de hoogte van Bartens verleden. Waarom lieten zij hem dan gewoon meegaan op kamp? Waarom moest hij erbij zijn als die voetballertjes onder de douche kropen? Bond je zo de kat niet op het spek? En waarom moesten jonge voetballertjes hun clubtenue zo nodig aanschaffen en ook passen in Bartens lokaaltje boven de school? ,,De mensen van de voetbalclub en het Jeugdwerk voelden zich daardoor persoonlijk aangesproken'', blikt Johan Hoenink terug. Hij is van de Stichting 10 Augustus, die een monument voor Nicky op Heibloem heeft opgericht.

Op de voetbalclub en bij het jeugdwerk hoor je geen kwaad woord over `meneer Barten'. Van ontuchtig gedrag heeft niemand iets gemerkt. Daarom stuurden ouders hun kinderen ook gewoon op kamp en gingen hun zoontjes gewoon op voetbal. ,,Barten was goed met kinderen, hoe raar dat nu ook klinkt'', zegt Vester Scheepers. ,,Het is een aardige man, voor wie alles draaide om de dorpskinderen. Er is nooit sprake geweest van wantrouwen.''

In het onderzoek naar de moord op Nicky gaat Barten vrijuit. De politie steekt 48.000 manuren werk in de zaak en hoort 375 getuigen, maar vindt geen harde aanwijzingen tegen hem, noch tegen andere jeugdleiders. Ook Berthie Verstappen krijgt bij Barten geen bekentenis los als ze hem thuis opzoekt. ,,Ik dacht: `nu sla ik het eruit, nu vertel je me wat er is gebeurd, smeerlap'.'' Maar Barten schudt slechts zijn gebogen hoofd. ,,Hij zei alleen dat ie het niet gedaan had.''

Barten gaat vrijuit, maar ook zijn leven in Heibloem is kapot. ,,Ze kunnen je toch niet veroordelen voor iets wat je niet hebt gezien, niet hebt gehoord en niet hebt gedaan?!'', zegt hij april 1999 tegen Dagblad De Limburger. ,,Dat kan toch niet?! Ik weet dat ik onschuldig ben en nergens mee te maken heb. Waarom moet ik me dan toch verdedigen?''

Barten geeft dan ook toe dat ie medio jaren 50 tot drie maanden cel is veroordeeld wegens ontucht met minderjarigen. ,,Maar de vraag of er enig verband bestaat tussen toen en de gebeurtenissen rond het jeugdkamp in 1998 beantwoord ik met nee'', aldus Barten, die inmiddels is verhuisd naar Neer. Als hij daar deze week opendoet, maakt hij een afwerend gebaar. Praten wil hij niet. Het broze mannetje sluit vastberaden de voordeur. Hij is ernstig ziek en heeft nog maar kort te leven, horen we later van zijn pleegdochter.

Heibloem vraagt zich, bijna vijf jaar na Nicky's dood, nog altijd af wie de dader is. Het dorp is verscheurd. Je hebt mensen die vierkant achter Bartens Jeugdwerk en de voetbalclub staan. Dan zijn er de mensen die, net als Peter en Berthie Verstappen, vraagtekens plaatsen bij hun aandeel in deze kwestie. En je hebt een grote groep, die voor beide kampen begrip kan opbrengen, maar er liever over zwijgt.

Het is voorjaar. Verse plantjes staan bij het monument voor Nicky en tegen zinloos geweld, voor de deur van de kerk. Dat beeld - vlinders op een bundel takken - is ook al zo'n splijtzwam. De dagelijkse herinnering aan Nicky's dood is te pijnlijk voor de mensen van het Jeugdwerk, menen tegenstanders. Zij begrijpen het ook niet dat de Verstappens steeds blijven zeggen dat er `iets niet pluis' is in Heibloem. Kan het niet eens afgelopen zijn?

Maar natuurlijk blijven Peter en Berthie Verstappen aandacht vragen voor hun zaak. Hn kind is dood en de dader is nog altijd niet gevonden. Het is niet eens bekend hoe Nicky precies is gedood. En ook staat niet vast dat Nicky voor zijn dood seksueel is misbruikt. De politie, die alom kritiek kreeg wegens een gebrek aan slagvaardigheid in de beginfase, heeft het onderzoek op een laag pitje staan.

Nog altijd ligt een beloning van 500.000 gulden klaar voor de gouden tip. Maar zelfs misdaadverslaggever Peter R. de Vries, die met zijn tv-programma veel aandacht aan de zaak schonk, gelooft nauwelijks meer in een goede afloop. Hij werkt bij veel dorpsbewoners als rode lap op een stier, maar is ook de steun en toeverlaat van Peter en Berthie Verstappen. ,,Ik vertrouw,'' zegt zij, ,,nog maar twee mensen op de hele wereld: mijn Peetje en Peter R. de Vries.'' Zij rookt de ene Marlboro na de andere; Peetje houdt gelijke tred met zijn zware shag. Ze zijn getekend door het leven. Hij is klein, zit opgevouwen op de leren bank. Zij is een mooie vrouw, maar heeft dezelfde droeve ogen als hun hond. Ze willen snel naar Meijel. Niet om een nieuwe start te maken, want dat zal niet gaan. ,,Er is iets weg dat je niet terug krijgt.'' Ze hopen er wel weer rust te vinden om verder te kunnen. Want dat moet, alleen al voor hun dochter Femke, die in groep 8 zit en voetbalt, net als haar overleden broertje. Maar het leven is zwaar, loodzwaar. Berthie: ,,Je vraagt je soms af of je zo oud moet worden.''

Gelukkig zijn er soms lichtpuntjes. Zoals dat onlangs uitgebrachte liedje van Rowwen Hze, Vlinder, dat gaat over Nicky's dood en over Heibloem, 'n durp dat een geheim bewaart. Nicky's ouders vinden het een prachtig nummer. De tekst verwoordt exact hun gevoelens, vooral de zin: 'n wolk drieft dreigend - alsof ze zegge wil - ik halt de woarheid teage - zolangs als 't meej lukt - tot 't moment dat alles oape brukt. Ze hebben en houden het gevoel dat iemand de waarheid tegenhoudt, want hoe kan het dat niemand op het kamp iets heeft gehoord of gezien toen de bangige Nicky die ochtend zijn tent verliet?

Vragen blijven onbeantwoord. En zo zal Heibloem voor altijd verbonden blijven met de dood van Nicky Verstappen. De sfeer is de laatste jaren redelijk verziekt geweest. Het Jeugdwerk kreeg flinke klappen, organiseerde geen zomerkampen meer. Ouders haalden hun zoontjes van het voetbal af, nadat SVVH zelfs als `pedofielenclubje' was neergezet.

Maar het tij lijkt te keren. Komende zomer gaat het Jeugdwerk weer op kamp. En met de kermis, begin mei, staat in gemeenschapshuis De Klokkestoel een heuse Heibloemse Avond op het programma. Ook burgemeester Peeters zal van de partij zijn, blij als hij is dat Heibloem een nieuwe start wil maken. Dat de Verstappens juist nu Heibloem willen verlaten, heeft hem `pijnlijk verrast'. ,,Ik las dat Nicky's ouders zich genegeerd en gediscrimineerd voelen'', zegt Peeters. ,,Als dat zo is, vind ik dat heel erg.''

Iedereen lijdt in Heibloem, dat horen we overal in het dorp. De grootste pijn zit bij Peter en Berthie Verstappen, ook dat geeft iedereen grif toe. Maar het dorp is onmachtig geweest die twee te helpen, omdat velen stoeiden met het verleden, vooral dat van meneer Barten. Of omdat ze wat te verbergen hadden? De zaak houdt de mensen nog altijd bezig, ook in de kantine van SVVH deze zondagmiddag. ,,Wat iedereen in Heibloem het liefste wil, is dat de dood van Nicky morgen wordt opgelost'', zegt Peter Nelissen, uitblinker in het gewonnen duel. Velen zeggen het hem na. ,,We willen dat ze de dader pakken en dat ie bekent, zodat iedereen er een punt achter kan zetten.''