Balticum 2004 - I

 

In 2004 ging het naar de Baltische staten en St. Petersburg voor een trip van een dikke twee weken. Dus met reuzenstappen er doorheen! We hebben voornamelijk de hoofdsteden bezocht. De Baltische landen hebben ondanks een turbulente geschiedenis met veel vreemde overheersers hun eigen karakter weten te behouden. Hoewel de drie landen vaak in één adem genoemd worden hebben ze ieder hun eigen taal, tradities en karaktertrekken. Ze bieden een grote verscheidenheid aan cultuur. Overigens heeft een ander Baltische volkje het wat anders aangepakt dan de andere: de Pruisen..... Oorspronkelijk ook van een Baltische taal voorzien, maar die werd na de verovering van het gebied voor de Teutoonse Ridders ingewisseld voor een Germaans taaltje......met alle gevolgen van dien.

 

Litouwen

 

We begonnen onze rondreis in Litouwen. Litouwen is het Zuidelijkste van de drie Baltische Staten. Het is een land met een rijke, lange maar ook woelige historie. In de Middeleeuwen vormde het samen met Polen één van de grootste landen van Europa. De Pools-Litouwse koningen regeerden op het hoogtepunt van hun macht halverwege de zestiende eeuw een gebied dat zich uitstrekte van wat tijdens het Interbellum (1918 - 1939) ongeveer de Westgrens van Polen was tot diep in wat nu Rusland en de Oekraine zijn, soms zelfs tot aan de Zwarte Zee. Ook Letland en het grootste deel van Estland maakten er deel van uit. Daarna trad het verval in en als gevolg van verloren conflicten met Zweden, Rusland en Oostenrijk-Hongarije verdween Polen-Litouwen in 1795 van de landkaart. Litouwen maakte sedert 1772 al grotendeels deel uit van Rusland.

 

 

 

Het duurde tot 1918 eer er de Litouwers als gevolg van de Russische revolutie en het einde van de Eerste Wereldoorlog weer de onafhankelijkheid verwierven. In 1939 viel de Sovjet Unie het land binnen, van 1941 tot 1944 gevolgd door een bezetting door de Nazi's. De "bevrijding" in 1944 werd niet door iedereen met enthousiasme ontvangen aangezien Stalin zijn KGB en andere diensten de vrije hand gaf. Vele tienduizenden verdwenen in de Goelag of werden vermoord. In 1990, na de mislukte staatsgreep door de oude Sovjetgarde, viel de Sovjet Unie uit elkaar en werd Litouwen weer onafhankelijk. Sedert 2004 is het een deel van de Europese Unie.

 

Vilnius

 

Vilnius is een fraaie barokke stad in het uiterste Zuidoosten van Litouwen, waarin het typische Middeleeuwse stratenpatroon bewaard is gebleven. Gesticht in de 12e eeuw groeide de stad in de loop van de eeuwen uit totdat ze in de negentiende eeuw de op St. Petersburg en Moskou na grootse stad van Oost Europa was. Momenteel wonen er ruim een half miljoen mensen in de hoofdstad. In heel Litouwen wonen slechts 3,5 miljoen mensen, dus is het een relatief grote stad voor een land van deze omvang.

 

   

 

In tegenstelling tot de andere twee Baltische Staten is Litouwen een in meerderheid Katholiek land. Dat blijkt o.m. uit het grote aantal kerken, kloosters en kapellen die in de stad te vinden zijn. Verder blijkt het Katholieke karakter uit de legio mogelijkheden versnaperingen tot zich te kunnen nemen.....We hebben er twee dagen verbleven en kunnen gerust iedereen aanraden er eens een paar dagen te slijten.

 

Zoals al opgemerkt, het ging in reuzenstappen door het land, zodat we zeker niet alles hebben kunnen zien. Wat we wel nog willen vermelden als de moeite waard zijn Nida (het voormalige Nitten) en de Kruisberg bij Siauliai. Deze heuvel, met zijn talloze kruisen, doet dienst als monument voor de vele Litouwse burgers die tijdens de Sovjet-overheersing naar Siberië werden gedeporteerd. Al tijdens de bezetting was dit illegaal en de kruisen die heimelijk werden geplaatst, werden door de Sovjets herhaaldelijk weer verwijderd. Momenteel staan er naar schatting 20.000 kruisen. Nida is tegenwoordig een slaperig Oostzeedorpje dat in de zomer vooral bezocht wordt door "wat oudere" Duitse toeristen met heimwee naar de tijd toen het nog Nidden heette en deel uitmaakte van Oost Pruisen. Het was er goed toeven om bij te komen van vermoeienissen, te genieten van een goed glas Svyturis of Utenos, maar een dag of twee is echt wel voldoende. Net voldoende tijd om een fietstocht te maken van de Oostzeekust naar het Kurische Haf , dwars over de landtong. Je doet er toch zeker 10 minuten over!

 

 

 

Wil je meer over Litouwen weten: http://www.elona.nl/nl/litouwen/litouwen.php Dit is een uitstekend gedocumenteerde en informatieve (& gesponsorde!) site, die veel meer info biedt dan ik hier kan en wil opnemen.

 

Letland

 

Letland vanaf de 12e eeuw een speelbal geweest van Zweden, Rusland, Pruissen en Polen. Na een korte periode van onafhankelijkheid tussen de twee Wereldoorlogen werd het in 1945 een deel van de Sovjetunie. Pas met het uiteenvallen hiervan kreeg het land de onafhankelijkheid terug. Hoewel de Letten in meerderheid Lutheraans zijn hebben alle bezetters er hun sporen nagelaten en staan er dus talrijke Katholieke en Orthodoxe kerken. Er is een grote Russische minderheid.

 

Riga

 

Gesticht door kooplieden rond 1100 en als Hanzestad groeide Riga in de loop van de eeuwen uit tot een vooraanstaande stad en ondanks ups en downs bleef het tot op heden een belangrijk. Momenteel wonen er ca. 750.000 mensen. Het Hanzeverleden is in het historische centrum nog goed herkenbaar. Nadat de stad tegen het einde van de 2e Wereldoorlog werd verwoest, is deze grotendeels in oude stijl heropgebouwd. Tot op heden wordt daar nog aan gewerkt. Bekende gebouwen naast de veelheid van Kerken is het Huis van de Zwartkoppen en de Drie Gebroeders (waarvan hieronder twee op de foto). Het centrum staat op de lijst van Werelderfgoederen van de VN.

 

   

 

Aan hetzelfde plein als het Huis van de Zwartkoppen bevindt zich ook het museum van de bezetting, groot, log en zwart. Op indrukwekkende wijze wordt daar de geschiedenis van Letland tussen 1939 en 1991 weergegeven, waarbij Duitland en de SU elkaar afwisselden als huisbarbaar. Tienduizenden, zo niet honderdduizenden Letten werden daar het slachtoffer van door afwisselend als heulende met de Nazi's of met de Communisten te worden vervolgd. Riga staat verder bekend om zijn Art Nouveauwijken aan de rand van het centrum.

 

Voor de Letten is "Milda" het eigen vrijheidsbeeld. Het is een wonder dat deze zuster van het Amerikaanse vrijheidsbeeld, gebouwd in 1935, de Sovjetbezetting heeft overleefd. In de periode na de Tweede Wereldoorlog tot 1991, toen de communistische apparatsjiks hier de dienst uitmaakten, werd het beeld ook wel "het reisbureau" genoemd. Wie het waagde er bloemen te leggen, kon rekenen op een enkeltje Siberië.

 

   

 

Pils Rundale

 

Niet zo heel erg ver buiten Riga ligt het paleis van Rundale (Pils Rundale), ook wel het Versailles van Letland genoemd. Het was de zomerresidentie van de hertog van Koerland. De architect van dit paleis is dezelfde als die van de Hermitage in Sint Petersburg, Rastrelli die het bouwde tussen 1736 en 1740. Het duurde overigens nog zo'n 25 jaar eer de hertog kon intrekken. Een conflictje met de Tsarina leidde tot een langdurig en onvrijwillig verblijf in Siberië. Fraai opgeknapt en opengesteld voor toeristen is het een mooi voorbeeld van 18e eeuwse Barokke bouwkunst.  De vele vertrekken zijn elk in een bepaalde stijl en kleur ingericht....behang, porselein, haard, vloer, meubels, alles heeft de desbetreffende kleur.

 

 

 

Wil je er meer over weten en is je Engels een beetje redelijk: http://www.rpm.apollo.lv/engl/index.htm

 

Estland

 

Pas in de 20e eeuw werd Estland onafhankelijk en eigenlijk is het pas na de ineenstorting van de Sovjet Unie dat het land werkelijk vrij is. Het land was lang een speelbal van de grote mogendheden die ook al in Letland vochten om de macht. In tegenstelling tot de andere twee Baltische staten wordt hier geen Baltische taal gesproken maar is het Ests een op het Fins lijkende, een zogenaamde Fins-Oegrische taal, waartoe ook het Laps en Hongaars behoren. Voor ons als toerist helaas onbegrijpelijk.

 

Saaremaa

 

Inmiddels waren we halverwege onze trip en werd het tijd voor wat rust in de countryside. We verbleven een paar dagen op het schilderachtige eiland Saaremaa in Kuressaare. De stad en het eiland waren vanaf het midden van de lang het strijdtoneel van Denen, Duitsers, Zweden en uiteindelijk ook weer de Russen. Fraai is het kasteel Arensburg in Kuressaare.

 

 

 

In het Noorden van Saaremaa vind je ook nog een voor Nederlanders herkenbaar stukje: een windmolenpark. Oorspronkelijk stond het hele eiland er vol mee omdat elk gehucht een eigen molen bouwde. De meest zijn verdwenen maar bij Angla staan nog een aantal redelijk behouden exemplaren. Als laatste wil ik hier nog vermelden de meteorietkrater bij Kaali, ongeveer 110 meter in doorsnede, 16 meter diep en waarschijnlijk ca. 4000 jaar geleden ontstaan.

 

 

 

Voor meer over Saaramaa: http://www.saaremaa.ee/eng/general/default.htm in het Engels en http://www.kuressaare.ee/uus/ voor als je Ests OK is.

 

Tallin

 

In het Westen werd de hoofdstad tot in de 20e eeuw met de oorspronkelijk Duitse naam, Reval genoemd. Hoewel al bestaand sedert het midden van de 12e eeuw, behoorde Tallinn sedert het einde van de 13e eeuw tot de Hanze. Ook hier betreft een stad die in de loop van de eeuwen nogal eens van eigenaar/bezetter wisselde. Achtereenvolgens hadden de Denen, Duitsers, Zweden en Russen het voor het zeggen. Met z'n rode daken en Middeleeuws stratenpatroon is het oude centrum van Tallinn zeer schilderachtig. Vooral het hoge deel, de "Toompea", de "Domberg" met z'n veelheid aan kerken, de vestigmuur en het presidentieel paleis is fraai .

 

   

 

Tot aan de Tweede Wereldoorlog maakten Duitsers een groot deel van de bevolking uit, en veel van de lokale namen van wijken en gebouwen stammen uit het Nederduits. De bekendste is misschien we de vestingstoren "Kiek in de Kök", oftewel "Kijk in de keuken". Zo genoemd omdat je vanaf de toren in de keuken van de belegeraar zou kunnen kijken. Voor ons was het ook een aardige verrassing dat we hier en daar teksten aantroffen die we, in tegenstelling tot die in het Ests, met wat fantasie wel konden lezen. Zie een fraai voorbeeld hieronder, aangebracht op een schilderij ter nagedachtenis aan een aantal leden van het Zwartkopbroederschap die in de strijd tegen de Russen in 1561 gesneuveld waren:

 

 

"Anno 1560 den xi september sint vor den viende

dem russen vor revel achter iurusalem in einem

scharmutsel erliken gestorven desse nach volgende ge-

sellen broeder der scwarten hoveden binnen revel un-

de manck anderen de dar ock mede weren unde

dar nach in de stadt erlick begraven den godt

allen genedig sy anno domini 1561"

 

en dan volgen in onze oren niet eens zo vreemd klinkende namen waaronder:

Harmen Bartels

Henrick Poldewin

Bartelt Haverlant

Simon Konick

 

andere interessante links:

http://www.djoser.nl/rondreis_litouwen_letland_estland_rusland/reisverslagen/2746/

 

Daarmee is de reis nog niet afgelopen, maar er is zoveel te zien en te vertellen, dat we naar een tweede pagina gaan......

volg deze link

 

 

 

terug