GEVANGENISWEZEN
BLIJFT EEN KWETSBAAR BEDRIJF
De gevangenis is
een geheel eigen wereld met eigen regels. Bewaarders moeten de gevangene
verzorgen maar worden nooit hun vriend. Onderling hebben bewaarders een sterke band.
Als een gevangene gewelddadig wordt, mogen bewaarders met gepast geweld
reageren. Beoordelingsfouten moeten openlijk worden besproken. Zodra dat niet
meer gebeurt en er zelfs over wordt gelogen is er iets wezenlijks fout.
- Op de keper beschouwd is de gevangenis een idiote instelling. Mensen sluiten
andere mensen op omdat ze iets gedaan hebben dat tegen de wet indruist. De
gevangenis is een plaats waar duizenden mensen hun brood verdienen en ervoor
zorgen dat veroordeelden werkelijk binnen blijven. Gevangenen hebben niet de
vrijheid ergens naar toe te gaan, kunnen niet samen zijn met vrienden die ze
zelf hebben uitgekozen. De gevangenis is de omgekeerde wereld: bij de celdeur
zit een bel om eruit te mogen.
Elke keer staat de rechter voor de keuze een schuldig verklaarde een geldboete,
een taakstraf of in het uiterste geval een al dan niet voorwaardelijke
gevangenisstraf opleggen. Het aantal wetsovertreders dat een tijdlang de
samenleving moet ontberen groeit. Er zijn zelfs steeds meer levenslang gestraften
die er nooit meer zullen terugkeren. De leefwereld van de langgestrafte beperkt
zich van zijn cel tot de arbeidszaal, de hobbyruimte, de gymzaal en de
luchtplaats. Eens per week mogen familieleden of vrienden een uurtje op bezoek
komen. Maar naarmate de tijd verstrijkt wordt dat minder. De brieven en de
ansichtkaarten die aanvankelijk nog uitbundig getuigen van de vrije wereld
komen na een paar jaar alleen nog met kerst of verjaardag.
PRIVACY
De gevangenis smoort alle privacy vooral nu ook een ruimte van drie bij drie
niet meer van één persoon is. Jezelf in je eentje terugtrekken is er niet
meer bij. Bewaarders kunnen ongevraagd de cel betreden en in je bullen graaien
op zoek naar drugs of ander verboden spul. Hoe vriendelijk gevangenisbewaarders
ook zijn, uiteindelijk worden ze je vijand omdat zij de dienst uitmaken. Zij
loeren na het bezoek in je bilspleet terwijl jij gebukt staat, omdat ze er
rekening mee houden dat je daar iets hebt verborgen. Bewaarders kunnen niet je
vrienden zijn maar je bent wel van hen afhankelijk. Als je naar de dokter wilt
moeten zij je brengen, een wachtkamer waar je vrijelijk naar toe kunt is er
niet. Voor een bezoek aan de douche ben je op hen aangewezen. Ook voor een
telefoontje met je partner moeten zij toestemming geven.
In dat mesjokke wereldje moeten bewaarders hun werk doen. Ze moeten voorkomen
dat de gevangene er stiekem van doorgaat. Daarnaast wordt van hen verwacht dat
ze de gedetineerde verzorgen en helpen. Ze moeten hun oor lenen voor de
sores die een boef kwijt wil. Over zijn zoontje met oorontsteking, over zijn
vrouw die er met een ander vandoor is of over problemen met schuldeisers.
KLAPPEN
Soms dreigen gedetineerden die hun zin niet krijgen bewaarders met geweld. Een
enkele keer vallen er klappen en moeten collega’s de belaagde ontzetten. Zo'n
confrontatie moet professioneel verlopen, met gepast geweld, maar wat is gepast
geweld? Bewaarders leren in hun opleiding hoe iemand zonder nadeel onschadelijk
kan worden gemaakt. Maar af en toe overheersen de emoties en krijgt de
gedetineerde meer klappen dan nodig is. Als de ergernissen van de dag de
overheersen verliezen collega’s hun beheersing. Agressie is een valkuil waar
medewerkers bij het gevangeniswezen gemakkelijk in lopen. Naarmate ze meer op
de proef wordt gesteld, groeit de kans op onprofessioneel gedrag. Als de boog
te lang gespannen is worden bewaarders ziek of loert de agressie. Onderling,
maar ook in de richting van de gedetineerde.
In de beroepscode van de gevangenisbewaarder staat solidariteit hoog in het
vaandel. Voor elkaar opkomen kan levensreddend zijn. Maar te grote
lotsverbondenheid mag niet leiden tot onoorbaar gedrag. Als iemand fouten maakt
moet dat aan de kaak worden gesteld, al is het maar om te leren hoe het niet
moet. Als de gelederen zich echter sluiten voor derden, ontstaat er een
broeierige sfeer waarin problemen onder de pet worden gehouden. Zelfs strafbare
zaken worden dan verzwegen. Een incident in Rotterdam haalde onlangs de pers.
De directeur werd zelfs verdacht van meineed. Hij ontkende voor de rechter dat
een weerbarstige en agressieve gedetineerde in zijn bijzijn door bewaarders was
afgetuigd. Zo iets is geen incident, zoiets kan een graadmeter zijn voor de
situatie in een gevangenis en als het zover komt, is het oppassen geblazen.
Gepubliceerd in BN/De Stem 24-5-2005