Na de straf
Veel bajesklanten die vrij komen, vervallen weer in de
criminaliteit. De stichting Exodus helpt ex-gedetineerden met wisselend succes
een nieuw begin te maken. Exodus kan niet zonder subsidie maar minister Donner wil daarvan af alsof goede reclassering geen taak
meer is van justitie.
Onlangs verscheen 'De vier sleutels, terug in de samenleving', een
boek over terugkeer van gedetineerden in de samenleving. Menigeen haalt over
dat thema de schouders op, de meeste ex-gedetineerden vallen toch weer in hun
oude kwaal terug, zo wordt geredeneerd. Dat valt helaas niet te betwisten, de
gevangenis werkt nu eenmaal niet erg helend. Rancune en verbittering vergroten
de kans op recidive. In 'De vier sleutels' beschrijft Cornelie
van Well het werk van de stichting Exodus.
Ex-gedetineerden die het rechte pad willen bewandelen krijgen bij Exodus hulp
om een nieuwe begin te maken. Natuurlijk leeft die
wens tussen muren en tralies, maar eenmaal buiten slagen ze er niet altijd in
die te verwezenlijken. Vrienden van weleer zien uit naar hun terugkeer, drugs
werken als magneten en tegenslag moet worden gepareerd. Niet voor niets
vestigen ex-gevangenen zich vaak in een ander deel van het land, zo ver
mogelijk van de plek waar het fout ging.
De reclassering, eens cruciaal bij de zoektocht naar een nieuw leven, is
verschraald tot een organisatie met telmachines en formulieren, het gevolg van
bezuinigen van Justitie. Van hulpverleningsorganisatie is de reclassering
verworden tot een justitieel orgaan, gericht op de beveiliging van de
samenleving. Daar is niets mis mee, al zou een andere naam niet misstaan.
PROFESSIONALISERING
Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw bloeide de reclassering en maakte zij
dankbaar gebruik van talloze vrijwilligers. Toen brak de periode aan van
professionalisering: reclasseringwerkers werden maatschappelijk werkenden met
een hbo-opleiding. Voor vrijwilligers was geen ruimte meer. De reclassering
keek neer op het gevangeniswezen en stelde met veel aplomb de hulpverlening centraal.
Maar toen de magere jaren aanbraken en het ministerie van
justitie de hulpverleners inlijfde als ambtenaar kwam er een andere filosofie. Nu
staan haar armen weer wijd open voor mensen die pro deo wat steun willen geven.
Vijfentwintig jaar geleden begon de Stichting Exodus in Den Haag een huis waar
ex-gedetineerden weer konden wennen aan de harde maatschappij. Dat voorbeeld is
in negen andere steden gevolgd. Hooguit zes maanden mogen de bajesklanten
er blijven. Er bestaan twee vormen van verblijf. De eerste is op puur
vrijwillige basis, nadat hun gevangenisstraf is afgelopen. Het wordt
gefinancierd door kerkelijke en particuliere donaties, maar ook nog met
subsidie van justitie. Dat belastinggeld is goed besteed want opvang na
detentie beperkt de kans op recidive. Minister Donner
van justitie ziet dat echter anders. Hij probeert al enkele jaren vergeefs deze
kostenpost te schrappen. Volgens hem is dit geen taak van justitie, maar van de
gemeenten. De burgemeesters houden echter ook liever de hand op de knip, dus
hangt de huizen van Exodus een zwaard van Damocles
boven het hoofd.
De andere modus
is een zogenaamd verblijf als laatste fase van de gevangenisstraf, penitentiair
programma geheten. Deze straf wordt uiteraard volledig door justitie betaald.
SLEUTELS
Uiteraard is verblijf in een Exodushuis geen vakantie. Er gelden vier
voorwaarden of 'sleutels': wonen, werken, relatie en zingeving. De bewoners
dienen minstens 26 uur al dan niet betaald te werken. Ze moeten de huisregels
eerbiedigen, dat wil zeggen: geen drank, drugs of herrie. De derde sleutel is
gericht op relaties. Dat kan opbouw of herstel zijn van de band met ouders,
gezin of vrienden. Zingeving is de moeilijkste van de vier: Vragen over de zin
van het leven zijn immers niet eenvoudig te beantwoorden.
Naast enkele beroepskrachten vormen vrijwilligers een dankbare steun in deze
huizen. Het leven met elkaar is er niet altijd een pretje en natuurlijk mislukt
het wel eens. Iemand raakt weer verslaafd, gaat uit zijn dak of vervalt weer in
de misdaad. Het zijn gelukkig uitzonderingen, vergeleken met de grote massa is
de terugval bij Exodus-klanten stukken minder.
Misschien is dit iets om met het boek in de hand onder de kerstboom eens over
na te denken.
Cornelie van Well: 'De
vier sleutels, terug in de samenleving'. uitgeverij De
Tijdstroom, 2005
Gepubliceerd in Noordhollands Dagblad van 31 december 2005