DRAMA BERGHEM: BEELD MOEDER DEFINITIEF AAN DIGGELEN

Het is moeilijk de moord op de drie jongetjes uit Berghem door hun moeder nog wel, een plaats te geven. De moord, kort voor de vrouw zichzelf van het leven beroofde, was volkomen in strijd met het beeld van de vrouw en de moeder zoals dat eeuwenlang is gekoesterd. Daden waarvan eeuwenlang werd gedacht dat een vrouw er niet toe in staat was blijkt zij wel degelijk te kunnen uitvoeren.

,,Vanuit haar diepste wezen heeft de vrouw een actieve zorgbehoefte en zij is ervan overtuigd dat die zorg voor man en kinderen een ultieme waarde heeft.’’ Deze opvatting is tegenwoordig alleen nog gangbaar in christelijke milieus. In maatschappelijk en cultureel opzicht heeft de emancipatie de denkbeelden over én de rol van de vrouw drastisch veranderd.

Dat de vrouw in maatschappelijk opzicht tot heel andere dingen in staat is, is de laatste decennia wel bewezen. Delicten die alleen aan mannen waren voorbehouden, zoals beroving en inbraak, worden de laatste jaren meer en meer gepleegd door het zwakke geslacht. Alleen in de wereld van de criminele afrekeningen treffen we de vrouw nog niet aan, maar we moeten er niet versteld van staan dat die plankenkoorts binnen niet al te lange tijd wordt overwonnen.

Bij moord en doodslag zijn vrouwen dus ondervertegenwoordigd. Dat meisjes in paniek hun pas geboren kind doden omdat zij niet kunnen aanvaarden dat zij moeder worden, is al erg genoeg. Tot lang in de negentiende eeuw stond daar nog de doodstraf op, al werd die meestal na een gratie omgezet in een gevangenisstraf. Men was in die tijd gevoelig voor de argumenten dat ongetrouwde meisjes een bittere toekomst tegemoet gingen, vooral als de verwekker de gehuwde werkgever bleek te zijn of er sprake was van incest. Pas laat in de negentiende eeuw kwam er vanuit de kerkelijke hoek hulpverlening voor hen. In de stationshallen van vandaag doen posters met angstige ogen van een zwangere op de voorbijganger een appèl een andere oplossing te zoeken dan abortus.

ONBEGRIP

De gemeenschap van het dorp Berghem is ontzet en begrijpt het drama niet. Er was geen enkel teken dat de gescheiden moeder de toekomst voor haar en de kinderen op die manier wilde afbreken. In het ergste doemscenario kunnen wij nog een vertwijfelde in razernij zien geraken om tot een dergelijke bloedige daad te komen met de zelfdoding erna als een zelf gekozen strafoplegging. Maar zelfs dit drama werd volgens de berichten geëvenaard door de zorgvuldige planning en het besluit van de moeder om haar drie zoontjes te vermoorden voor ze de hand aan zichzelf zou slaan.

Deze sterk narcistische uiting camoufleerde zij door in afscheidsbrieven de verwachting te uiten dat het gezin zich in het hiernamaals zou herenigen. Zo zou zij rust kunnen krijgen. Voor haar zielerust is inmiddels door de parochie gebeden. Schoolvriendjes en de omgeving vervulden in het rouwproces voor de drie jonge slachtoffers een rituele rol. Steeds meer zien we dat de doden van het geweld een bijna sacrale rol gaan spelen. Waxinelichtjes, pluche beertjes en tekeningen begeleidden het rouwproces van de gemeenschap.

NACHTMERRIE

Wie zijn wij om een oordeel te vellen over deze moeder? Psychiater en hoogleraar P.C. Kuiper schreef in 1988 dat ernstige depressies vaak ongemerkt en sluipend bezit nemen van de mens, een nachtmerrie die hijzelf tot zijn ontzetting had moeten ondergaan en waarover hij na afloop het boek ‘Ver heen’ schreef. Misschien dat ook de vrouw uit Berghem dit onheil was overkomen zonder dat zij kans had daarover met intimi te spreken zodat er nog hulp kon worden verleend.

In de berichtgeving over dit drama was enige terughoudendheid van de pers wel op zijn plaats geweest. Niet dat we van nieuws over dit verschrikkelijk gebeuren verstoken hadden moeten blijven, maar de details die sommige media ons voorschotelden hadden uit piëteit en respect voor de nabestaanden achterwege behoren te blijven. De toevoeging dat de moeder gebruik had gemaakt van slag- en steekwapens maakte de einduitkomst van de tragedie niet erger, maar eerder vulgair. Er is echter nog een argument. Namelijk de kans dat anderen in dergelijke psychotische situaties mogelijk hun toevlucht nemen tot eenzelfde werkwijze. Die kans wordt groter naarmate voorvallen schilderachtiger worden beschreven. De inkt van de krant was ternauwernood droog of een jonge man stak in Doetinchem een advocaat dood. Toeval, incident of nabootsing?

Gepubliceerd in Nederlands Dagblad op 14 juni 2004