Verklaring van Accra
Bulgarije
Rhenen
Muziek
Vogels
Theologische interesse
Ontmoetingskerk
Lees eens een preek
St.Maarten
Actieve vakanties
Reis naar Ghana

Ontmoeting als bemoediging

Tien Utrechters op bezoek bij Kerkinactie-partner in Bulgarije

Een persbericht meldt dat de politie op 2 juli na invallen in Amsterdam, Den Haag, Deventer en Rotterdam een honderdtal illegale Bulgaren per vliegtuig het land heeft uitgezet. Sinds Bulgaren zonder visum naar Nederland kunnen reizen, maken velen van deze kans om iets te verdienen gebruik. De gelukkigen als straatmuzikant. De ongelukkigen komen in de prostitutie terecht. Het is een groeiende groep in Bulgarije: jonge mensen die hun vaderland verlaten en hun geluk beproeven in het Westen, hopend op meer toekomstperspectief. Maar niet allemaal. Dat merkten we tijdens een oriëntatiereis naar Bulgarije.

Op een doordeweekse avond ontmoeten we in een orthodoxe kerk in een buitenwijk van de hoofdstad Sofia medewerkers en vrijwilligers van de Pokrovstichting. De onderverdieping van het kerkgebouw is het kloppend hart van hun werkzaamheden. In één van de ruimtes wordt schilderles gegeven. In een andere catechese of zangles. ’s Zomers zijn er kinderkampen voor weeskinderen. In de grote ontmoetingsruimte hangt een fototentoonstelling.

Het valt ons op dat het merendeel van de deelnemers aan deze oriëntatiecursus christelijk geloof jongere en goed opgeleide mensen zijn. Enthousiaste en betrokken mensen die soms al jaren achtereen deze cursus volgen. Ze leren veel over kerk en geloof. Maar ook dat het christelijk geloof praktische consequenties heeft. Veel deelnemers zijn actief in het vrijwilligerswerk. De cursus voldoet ook aan de behoefte aan onderling contact en saamhorigheid. Eén van de deelnemers legt uit: “het is belangrijk dat Bulgaren weer de weg naar het geloof vinden. Veel mensen leven in een vacuüm. Ze kunnen het hoofd amper boven water houden of zoeken hun geluk in materieel gewin.” Ze vertlet dat de kerk erg onder het communisme heeft geleden. Een zwak priesterbestand en systematische manipulatie maakte dat de kerk verdrongen werd naar de marge. Het maakte Bulgarije tot één van de meest atheïstische landen van Oost-Europa. “Nu gaat het er niet om dat de kerken weer vol raken. We willen laten zien dat het orthodox geloof relevant is. Het gaat om naastenliefde in het dagelijks leven. We willen het misverstand bestrijden dat het in de kerk alleen om rituelen zou gaan.”

Oriëntatiereis

Op uitnodiging van het Utrechts Regionaal Dienstencentrum brachten tien inwoners van de provincie Utrecht in mei van dit jaar een bezoek aan Bulgarije. De tien ‘verspieders’ zijn allemaal betrokken bij diaconaal en missionair werk van plaatselijke gemeenten. Het reisdoel is één van de partnerorganisaties van Kerkinactie: de Pokrovstichting. Een jonge stichting, opgericht in het begin van de negentiger jaren, die binnen de Bulgaars-orthodoxe kerk vernieuwend bezig wil zijn. Pokrov ontwikkelt missionaire en diaconale activiteiten als kinderwerk, een therapeutisch centrum, thuiszorg, medisch werk en diverse cursussen.

Het onderkomen van de Pokrovstichting -in de kelders van een parochiekerk- is typerend: van onderop en van binnenuit willen zij kerk en samenleving van Bulgarije vernieuwen.

De initiatiefnemers van de Pokrovstichting hebben allemaal hun opleiding gevolgd in West Europa. In tegenstelling tot veel van hun Bulgaarse medestudenten kozen ze niet voor het grote geld, maar keerden terug naar hun vaderland. Ze zien het als hun roeping hun tijd en talenten te besteden aan de opbouw van hun land en nemen een laag salaris op de koop toe.

In West-Europa kwamen ze in aanraking met het christelijk geloof via jongere kerken als de Baptisten of evangelische bewegingen. Eenmaal terug in Bulgarije kozen ze voor de Orthodoxe kerk omdat die kerk verweven is met de Bulgaarse cultuur. Maar tegelijkertijd hebben ze kritiek op de gerichtheid naar binnen en het ontbreken van missionair en diaconaal elan. “De kerk moet midden in de samenleving staan. De orthodoxe kerk is erg gericht op rituelen. Het gaat om meer dan bidden alleen.”

Groeiende tegenstellingen

Het is bijzonder dat Kerkinactie een niet-protestantse stichting ondersteunt. Dat heeft alles te maken met de kerkelijke situatie in Bulgarije. Na de val van het communisme bleek de jonge stichting in het kader van de net opgerichte Raad van kerken de enige organisatie die in staat was buitenlandse gelden onder de deelnemende kerken te verdelen. Het werd voor Kerkinactie een betrouwbare partner om verder mee in zee te gaan.

Economisch en maatschappelijk maakt Bulgarije een moeilijke tijd door. De val van het communistische regime in 1991 heeft niet de gehoopte vernieuwing gebracht. Economisch leed men erg onder de gevolgen van de Balkanoorlog waardoor de handel met het voormalige Joegoslavie stil kwam te liggen. De regering streeft naar aansluiting bij de NAVO en de Europese Unie, maar voldoet nog lang niet aan de toelatingseisen. Het pro-Amerikaanse stemgedrag in de Veiligheidsraad inzake Irak ten spijt.

Dwalend door de hoofdstad Sofia vallen een aantal dingen op. Veel pompeuze gebouwen herinneren aan de socialistische periode. Het straatbeeld is afwisselend. Veel luxe winkels maar ook verwaarloosde flatwijken en een krottenwijk waar Roma-zigeuners wonen. Het straatbeeld wordt bepaald door dure luxueuze auto’s en voormalig Westerse wagens die tien jaar geleden hun laatste APK-keuring gehad lijken te hebben. Hier en daar wordt het verkeer opgehouden door een paard en wagen.

Hoe bruisend een stad als Sofia ook is, armoede is er doodgewoon. Bedelaars bij de ingangen van de kerken zijn het gezicht van de schrijnende armoede: een derde van de bevolking leeft onder het bestaansniveau.

We spreken twee initiatiefnemers van de Pokrovstichting. Plamen Sivov en Dimitar Spazov: “Het gemeenschapgevoel is aan het afbrokkelen in ons land”. Sinds de val van het communisme zijn de verschillen tussen arm en rijk groter geworden. Een kleine minderheid heeft zich op kunnen werken en rijdt in dure limousines rond. Terwijl ouderen amper rond kunnen komen van een schamel pensioentje van minder dan € 30 per maand. Er zijn bejaarden die hun maaltijd bij elkaar schrapen in afvalcontainers. Weeskinderen wonen in compleet vervallen tehuizen, met onvoldoende personeel dat een hongerloontje verdient. Zieken verkommeren bij gebrek aan adequate thuiszorg.

Plamen Siviv en Dimitar Spazov

Veel Bulgaren lijken de schrijnende armoede voor lief te nemen. “Het gemeenschapsgevoel is weggevallen. Mensen kennen hun buren niet meer en zijn niet gauw meer bereid elkaar de helpende hand te reiken.” Een kleine groep rijken wordt steeds rijker, de armen armer en het individualisme ondermijnt de saamhorigheid.

Parochiecentrum

Plamen benadrukt dat bij de activiteiten van de Pokrovstichting iedereen welkom is. Ongeacht economische of kerkelijke status. “We willen laten merken dat investeren in een ander wat oplevert. Het klinkt misschien gek, maar daardoor investeren we ook in onszelf. Je kunt er geestelijk door groeien.” En dat lijkt te lukken. Mensen helpen maakt gelukkiger. Dat kan soms met heel beperkte middelen.

Dat merken we tijdens een bezoek aan een staatsweeshuis in Ugarchin, 100 kilometer ten Noord-oosten van Sophia. De omstandigheden waarin de 90 kinderen wonen en leven zijn erbarmelijk. Het ontbreekt aan de meest noodzakelijke voorzieningen. Het huis is vervallen en er is een groot gebrek aan personeel.

“Maar dat is niet het enige”, legt een vrijwilliger, Kate, uit. Deze Amerikaanse introduceert ons. De Pokrovstichting heeft de kinderen van dit weeshuis min of meer geadopteerd. “Waar de kinderen het meest naar verlangen is genegenheid en aandacht. Het valt de leiding niet te verwijten dat ze afgestompt en cynisch geworden zijn.” De directrice geeft het ook grif toe. Onder het socialistische periode hadden ze het beter. De overgang naar de vrije markteconomie maakte het voor hen alleen maar slechter. “De bedoeling is niet dat we hier met zakken vol geld heenkomen. We willen duidelijk maken dat hier een taak voor de regering ligt”, vervolgt Kate haar uitleg. Maar we willen de kinderen laten ervaren wat liefde is. Dat zij er toe doen, en belangrijk zijn.

En hoe belangrijk dat voor de kinderen is, ontdekken we aan hun enthousiaste reacties. We worden geknuffeld en omarmd en hebben met elkaar een fanatsische middag met spel en muziek. Ons bezoek wordt afgesloten met een Bulgaarse variant van Idols. Er loopt heel wat zangtalent rond in het kindertehuis in Ugarchin!

Naast het kinderwerk is ook de inzet van de Pokrovstichting in medische en thuiszorg indrukwekkend. Bulgarije kent nauwelijks overheidsinstellingen die zorg dragen voor ouderen. Op kleine schaal probeert Pokrov met behulp van professionele krachten en vrijwilligers die nood te lenigen. Ouderen die thuis verkommeren worden bezocht en de nodige hulp geboden. Het is intensief, maar dankbaar werk dat gedragen wordt door een vijftal beroepskrachten en tientallen vrijwilligers.

Onze orientatiereis betekende ook een kennismaking met de Bulgaars Orthodoxe kerk. Het werd een kennismaking Een traditie die zo heel anders is dan de ons vertrouwde protestantse. Niet zozeer de bijbel en de verkondiging staan centraal maar de viering in zijn geheel als uitbeelding van de hemelse werkelijkheid. De iconen die heel het kerkgebouw vullen –met de icoon van Christus centraal- geven je de indruk dat de liturgie gevierd wordt in de aanwezigheid van de Opgestane Heer. Stoelen ontbreken. De hele dienst wordt staand gevierd, uit eerbied voor Christus, de Levende.

Hoewel de Pokrovstichting de interkerkelijke samenwerking hoog in het vaandel heeft staan  blijkt dat in de praktijk toch –net als in Nederland- lastig. Vooroordelen over en weer belemmeren de communicatie. Weliswaar nemen veel niet-orthodoxen deel aan het uitgebreide cursuswerk, de minderheidspositie van de protestantse kerken, dwingen hen bijna automatisch in een underdogpositie. Binnenkort zal het parlement een nieuwe wet op de godsdienst aannemen waarbinnen de orthodoxe kerk erg bevoorrecht wordt. De regering is erg huiverig voor allerlei protestantse groeperingen die de val van het communisme aangrijpen voor. Dit roept zowel bij de orthodoxe kerk als bij de al bestaande protestantse denominaties negatieve reacties op. Een priester beticht Amerikaanse opwekkingsbewegingen van het schieten onder zijn duiven met oppervlakkige en agressieve evangelisatiemethoden. En een Methodistenpredikant vraagt zich af waarom men nu pas aandacht heeft voor zijn land. “Waarom hebben we geen steun ontvangen toen we leden onder het communistische bewind? Toen hadden we de bemoediging net zo hard nodig als nu!”

Het bevestigt dat onderlinge ontmoeting over de grenzen van kerk en staat een bemoediging kunnen zijn. Voor ons is dat in ieder geval bewaarheid geworden.

Ds. Martin Snaterse

Gepubliceerd in Centraal Weekblad, 22 augustus 2003.