Het leven van Sint Martinus is
beschreven door Sulpicius Severus. Deze schrijver bleef de hele
Middeleeuwen door populair. Zijn boek werd door anderen als
voorbeeld gebruikt en maakte Sint Martinus nog bekender.
Vanwege zijn liefdadigheid werd Sint Martinus onder andere vereerd
als beschermheilige van de armen en de kinderen. Ook na de
Middeleeuwen bleef hij deze rol vervullen. Daarom wordt op veel
plaatsen op 11 november nog altijd snoep uitgedeeld aan kinderen,
die met lampionnen lopen en Sint-Maartensliedjes zingen.
RhenenMuziekTheologische interessesWerkLees eens een preekst. MaartenActieve vakantiesReis naar GhanaTerug naar begin
Martinus van Tours werd geboren in 316 en stierf in 397. Hij was legerofficier, monnik, pastor, genezer, exorcist en grondlegger van het westerse monnikendom. Hij leefde op het breukvlak van twee tijdperken: hij maakte het verval van het Romeinse Rijk mee en het begin van het Constantijnse tijdperk.
De Orthodoxe Parochie Amersfoort heeft in het voorjaar van 2007 haar intrek genomen in de kapel van het oud-katholiek seminarie te Amersfoort. De kapel is helemaal opnieuw ingericht. Erg mooi!
Daar hangt een ikoon van St. Martinus. De eerste die ik tot nu toe tegenkwam!
Sint Martinus met bedelaar, Noord-Frankrijk, 17de-eeuw Sint Martinus is de patroonheilige van o.a. Venlo en daar bekend onder de naam: 'Sintermerte'. Te zien in het Limburgs Museum
Oppergelderse beeldensnijder, 16de eeuw. Verworven door het Limburgs Museum in 1997
SINT-MAARTEN voorbij
't Was
vrijdag dat ze langs de deuren gingen
De lampions en tassen lagen klaar
Ze doken in de schemering om daar
De werken van Sint-Maarten te bezingen
Ik zag
mijn zoontje staan op het trottoir
Een reus tussen zijn kleine volgelingen
Hij hoefde niet meer naar de bel te springen
Hij kon erbij, het was zijn laatste jaar
Het
volgend jaar dan kan hij niet meer mee
Dan trekt Sint-Maarten andermaal zijn degen
En hakt zijn jeugd genadeloos in twee
Dan
staart hij als een puber door de ruit
Dan bromt zijn veel te zware stem mij tegen
Dan blaast de tijd zijn jongenslampje uit
Ivo de wijs
HET FEEST
Sint Maarten wordt gevierd op 11 november. Het is een feest van goedheid en deemoed. Kinderen gaan op deze dag met lantaarns langs de deuren en vragen om een snoep of fruit. Sint Maarten wordt niet in heel Nederland gevierd. Vooral in de uiterst zuidelijke en noordelijke provincies, Drenthe, Overijssel en plaatsen met een Maartenskerk is het feest een traditie.
De
oorsprong
Martinus werd geboren in Sabria, Hongarije, in het jaar 316. Hij was de zoon van een aldaar gevestigde Romeinse magistraat.
Op 15-jarige leeftijd nam hij dienst in het Romeinse leger en werd geplaatst bij de ruiterij in Gallië (Frankrijk).
In deze periode speelt het beroemde verhaal dat hij bij de stadspoort van Amiens een naakte bedelaar ontmoette die hem om Christus' wil een aalmoes vroeg. Hij scheurde zijn mantel in tweeën en gaf de bedelaar de helft ervan. In de nacht daaropvolgend zou Martinus Christus zelf hebben gezien, bekleed met deze mantelhelft.
Dit was een signaal voor Martinus om zijn leven anders te gaan inrichten. Hij verliet het leger en koos de heilige Hilarius, bisschop van Poitiers als leermeester. Op 18-jarige leeftijd werd hij gedoopt en later ook in de geestelijke stand opgenomen. Zijn eerste arbeid als priester verrichtte hij in zijn geboortestreek waar hij het christelijke geloof verkondigde. Door tegenstand van heidenen en Arianen (een christelijke stroming, ook gezien als ketters, die de goddelijke afkomt van Christus niet accepteerden) moest hij daar weer snel vertrekken. Omstreeks 360 vestigde Martinus zich als kluizenaar ten zuiden van de stad Poitiers. Hij kreeg veel volgelingen, zodat hier in 361 het eerste klooster op franse bodem ontstond. In 371 werd Martinus door het volk tot bisschop van Tours gekozen. Hij bleef zijn monnikenleven voortzetten, stichtte omstreeks 375 in Tours een klooster en werkte samen met zijn kloosterlingen aan de verkondiging van het christendom in Frankrijk. Op 11 november 398 stierf Martinus.
|
In 360 stichtte
Martinus het eerste Franse klooster ooit. Elf jaar later werd hij
benoemd als bisschop van Tours. Ook daar richtte hij een klooster
op. Hij bekeerde de heidense Galliërs tot het christendom en
verrichte volgens de legenden vele wonderen. Al tijdens zijn leven
was Martinus in de hele christelijke wereld bekend. Hij stierf op 11
november 397. Martinus werd al gauw heilig verklaard. In Frankrijk
werd hij zelfs de nationale beschermheilige.
|
11
NOVEMBER
Sint Maarten, Sint Maarten
De straten zijn verlaten
De winkelcentra overvol
Elf november: Mega-lol!
Sint Maarten, Sint Maarten
De bakker met zijn taarten
De schoenmaker met lederwaar
Heel de middenstand zit klaar.
Sint Maarten, Sint Maarten,
Ik wil Pokémon-kaarten!
Ik wil geen stomme kauwgombal
Denk maar niet dat ik zingen zal.
Sint Maarten, Sint Maarten
Patrick, hou op met blaten!
Vooruit! Pak aan dat snoep en snel
Pokémon krijg je morgen wel.
Sint Maarten, Sint Maarten,
Lang leve de welvaart en
De meisjes met de rokjes aan
Die zie je bij de Vishoek staan.
JELOU (2004)
Elk jaar op 11 november gedenkt de Katholieke Kerk de heilige Martinus van Tours. Deze bisschop leefde in de vierde eeuw. Hij is de eerste heilige die niet als martelaar gestorven is maar heilig werd verklaard vanwege zijn heldhaftige leven. Bovendien is hij één van de meest bekende heiligen ter wereld. Vooral het verhaal dat hij zijn mantel deelde met een arme bedelaar, een daad van naastenliefde, is beroemd. Aan het feest zijn talrijke gebruiken gekoppeld, waaronder de Sint Maartenvieringen in veel Limburgse parochies.
Het leven van de heilige
Martinus
Martinus werd geboren rond 316 in Hongarije, uit heidense ouders,
als zoon van een Romeins magistraat. Vrij jong werd hij militair in het
Romeinse leger. Beroemd is hij vooral door een verhaal dat hij als soldaat,
nog voor zijn bekering, bij de stadspoort van Amiens eens een bedelaar tegen
kwam, aan wie hij de helft van zijn mantel gaf. In de daarop volgende nacht
zag hij Christus met zijn mantel als een bevestiging van de woorden: 'Wat
gij de minsten der mijnen hebt gedaan, dat hebt ge aan Mij gedaan'. Dat
Martinus overigens een halve en niet een hele mantel afgaf had te maken met
het feit dat een Romeinse soldaat slechts voor de helft eigenaar was van
zijn mantel. De andere helft behoorde aan de staat. Martinus gaf dus alles
wat hij kon en mocht geven. Zijn daad van naastenliefde werd hiermee ook een
daad van rechtvaardigheid.
Op 18-jarige leeftijd liet Martinus zich dopen. Hij nam ontslag uit het leger en werd leerling van de bisschop van Poitiers. Hij werd aanvankelijk kluizenaar, later priester en missionaris. Toen hij in 371 werd benoemd tot bisschop van Tours verstopte hij zich in een ganzenstal om aan de benoeming te kunnen ontkomen. De ganzen maakten echter zoveel lawaai dat hij alsnog gevonden werd en naar Tours geroepen werd. Vandaar dat hij behalve als soldaat te paard met weggevende mantel ook wel wordt afgebeeld met een gans. Op 8 november 397 stierf de bisschop van Tours in het nabijgelegen Candes.
Verering van Martinus
Sint Martinus ligt begraven in de kathedraal van Tours. Hij is één
van de patroonheiligen van Frankrijk. In dit land zijn 485 plaatsen en 3.600
parochiekerken naar hem vernoemd. De oudste kerken in Nederland zijn
eveneens aan hem toegewijd. Limburg kent 21 parochiekerken en een aantal
plaatsen met Martinus als patroonheilige. Het is opmerkelijk dat veel
parochies langs de Maas, van Eijsden tot Gennep, naar deze heilige soldaat
zijn genoemd: Eijsden, Gronsveld, Wyck, Borgharen, Itteren, Geulle, Stein,
Urmond, Born, Holtum, Beegden, Horn, Neer, Tegelen en Venlo. Als een van de
oudste verkeerswegen ontstonden langs de Maas al heel vroeg dorpen en
steden. Daar werd het geloof in Christus dus ook al vroeg gebracht. Martinus
was daarbij een van de eerste en meest bekende voorbeelden.
Folkloristische gebruiken
Met het patroonsfeest van St. Martinus zijn talrijke gebruiken
verbonden. Op of rond de avond van de 11de november trekken op tal van
plaatsen in Limburg kinderen met (soms zelfgemaakte) lampionnen naar een
plek waar het zogeheten St. Martinusvuur ontstoken wordt. Hoewel dit gebruik
op of rond St. Martinus plaatsvindt, heeft het niets met Martinus te maken.
De St. Maartensvuren zijn waarschijnlijk terug te voeren tot een
oud-Germaans ritueel, het zogenaamde noodvuur. Dit vuur zou de
vruchtbaarheid van veld en vee bevorderen. De tocht met vuur en vlammen
diende ter ondersteuning van de zon die in kracht afnam en om boze geesten
te verjagen. Aan de tocht met vlammen is later een begeleiding door ruiters
met Romeinse helm en mantels en vaak ook door een 'Martinus en de bedelaar'
toegevoegd. Hiermee wordt het verhaal van de soldaat Martinus en zijn daad
van naastenliefde herdacht.
Een ander gebruik is dat kinderen met lampionnen langs de deuren gaan. Na het aanbellen zingen ze liedjes ter ere van Sint Maarten en ontvangen dan van degene die de deur opende een traktatie in de vorm van snoep of fruit en soms ook geld.
Daarnaast is het met name in Duitsland gebruikelijk om de St. Martinusgans te slachten. Dit herinnert aan de legende van Martinus en de gans.
Sint-Maarten is ook deels terug te voeren op een lichtfeest: de Germaanse lichtvuren. Nog worden op sommige plaatsen met Sint-Maarten grote vuren ontstoken.
.jpg)
Sint Martinus deelt zijn mantel met een
bedelaar , miniatuur uit een getijdeboek.
Parijs, meester van Jean Rolin II, ca. 1455, fol. 80r: min., 50x35 mm,
Koninklijke Bibliotheek, Den Haag, KB 74G37
Elke (katholieke) kerk dient gewijd te zijn aan een heilige: de zogenaamde titelheilige.
In Nederlandse parochies staat Martinus op de tweede plaats met 84 kerken. Johannes (Sint Jan) gaat aan kop met 101 kerken. Jan was niet voor niets een veel gebruikte voornaam in Nederland.
In Frankrijk heet Martinus: Saint Martin. Daar is het de meest
populaire heilige. Meer dan vierduizend kerken dragen zijn naam en er zijn
ongeveer driehonderd plaatsen die St-Martin heten.
Martin is in Frankrijk ook een veel voorkomende achternaam. In Nederland kennen we Martin, Maarten, Marten, Tinus, Tineke, etcetera.
De feestdag van Sint Maarten is 11
november. Tot 1918 was 11 november in Frankrijk een vrije dag! Daarna werd
het L'Armistice - de dag waarop ze het einde van de eerste
wereldoorlog herdenken.
De Sint Maarten-viering
Het Sint
Maartenfeest begon als een feestdag binnen de kerk. Later gingen arme mensen
op 11 november bij boerderijen langs. Hier was rond deze tijd vaak volop
eten omdat er net was geslacht en geoogst. Zo kregen ze wat extra's voor de
winter. Nog later werd het een echt kinderfeest met mooie lampionnen en veel
liedjes. Kinderen gaan als het donker wordt langs de deuren. Zij
hebben dan een lampion of een uitgeholde suikerbiet met een lichtje er in
bij zich. Als de deur open gaat, zingen zij een Sintemerte-liedje en krijgen
dan snoep of fruit.
Een van die liedjes:
Sintemertens veugelke
Haet n roëd keugelke
Haet n blauw stertje
Danke Sintemerte.
Onderstaand lied is een geuzenlied. Het bezingt de slag bij Duins (the
Downs) in 1639, waar de vloot van de Republiek de Spaanse Armada een
belangrijke nederlaag toebracht. Onder leiding van admiraal Maarten
Harpertsz. Tromp (1598-1653) en vice-admiraal Witte Cornelisz. de With
(1599-1658) werd op 21 oktober de Spaanse vloot aangevallen met ongeveer 95
schepen en 10 branders. Als branders gebruikte men oude schepen die men vol
met brandbare stoffen op de vijand liet afdrijven. De overwinning was
groots: de Spanjaarden verloren tientallen schepen en duizend man, terwijl
aan Republikeinse kant 'slechts' één schip en honderd slachtoffers te
betreuren vielen. Deze overwinning maakte beide bevelhebbers ongekend
populair onder de bevolking in de Nederlanden.
In het lied worden de gebeurtenissen van de slag geschetst: Maarten Tromp
bewaakt het Kanaal, want hij weet dat de Spanjaarden, die steeds met
scheldnamen genoemd worden, zullen komen. Als de Spaanse vloot in zicht
komt, vallen de Nederlanders aan. De Armada vlucht de Engelse territoriale
wateren in, maar dat mag niet baten. Tromp 'biedt hem goeden dagh' en
bestookt de Spanjaarden met zulk kanonvuur dat de hel er van beeft. De
vijand druipt af en wordt in de laatste strofe uitgenodigd nog eens terug te
komen, om nog eens van de 'milde' Nederlandse gastvrijheid te kunnen
genieten.
Naast een lied over de opstand is het ook een lied op Sint-Maarten, op 11
november. Het lijkt er op dat ter gelegenheid van de overwinnnig bij Duins
een nieuwe tekst is gemaakt op een bestaand Sint-Maartenslied. In het steeds
iets wisselende refrein, wordt de 'milde Martijn' aangeroepen, de heilige
Maarten. Deze Romeinse magistraat leefde in de vierde eeuw na Christus. Hij
moet op een koude winteravond zijn mantel, bij gebrek aan een beter aalmoes,
met een bedelaar gedeeld hebben. De nacht daarop verscheen Christus in
Maartens droom om te verklaren dat hij de ontvanger van de halve mantel was.
De magistraat liet zich daarop dopen en werd uiteindelijk bisschop van
Tours. Sint-Maartens vrijgevigheid en mildheid is spreekwoordelijk geworden.
Eén van de gebruiken op deze dag was de Sint-Maartensdronk: de eerste wijnen
van dat jaar werden gedronken. Vandaar de aansporing om bier en wijn te
schenken in het refrein.
Een ander gebruik waar mogelijk naar verwezen wordt in de tekst, is het
ontsteken van Sint-Maartensvuren. Tot in de achttiende gebeurde dit in
steden en dorpen. De 'teerton' aan het slot van de eerste refreinen kan hier
mee te maken hebben. Tegelijkertijd is dat ook een verwijzing naar de eerder
genoemde branders waarmee Tromp en De With hun vijand bestookten. Tenslotte
wordt in de titel naar de 'scuddecorf' verwezen. In Utrecht was het de dag
voor Sint-Maarten scuddecorfsdag: er vond een uitdeling van brood of een
penning onder de armen plaats. Een algemener gebruik bestond hieruit: boven
het vuur werd een korf met lekkernijen gehangen. Deze korf werd zo hevig
geschud dat de inhoud alle kanten op vloog en de omstanders naar de
lekkernijen moesten graaien. De lege korf verbrandde daarna langzaam. Dit
lied is een 'Geuzenkorfje dat op Sint-Maartensavond gebrand is'. In
overdrachtelijke zin bevat deze korf de heerlijke overwinning bij de slag
bij Duins.
Geuse corfje,
Gebrandt op Sinte Maartens avondt 1639
Milde Marten is in zee,
Witte Wittens isser mee:
Marten die bewaert de Stroomen,
Hy weet dat Jan-gat zal komen,
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, milde Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Kijk Jan gat komt uit zijn klomp,
Strak verneemt hem Marten Tromp.
En hy deelt hem zulke bollen,
Dat de koppen henen rollen.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, milde Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Sinjoor vlucht in Engelandt:
Marten die bewaert de Strandt,
Want Sinjoor zoud hem verrucken
En wel licht verongelucken.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, stoute Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Marten biedt hem goeden dagh,
Daer hy aen zijn ancker lagh,
En hy heeft zoo vier gegeven,
Dat de Hel bestond te beven.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Roep, milde Martijn!
Teerton wil gebrandet zijn.
Kijk Ian-dwarsvoet krijgt de droop,
Hy peurt schit´ligh op de loop:
Marten heeft hem zoo genepen,
Dat het hem kost veertigh Schepen.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Triumph milde Martijn!
´t Kanon wil gelosset zijn.
Sinjoor kom zoo vry weerom,
Miltheit maekt u wellekom.
Nu op Marten aen ´t avouzen
Met en half en heele Croesen.
Schaf nu Bier, wacker en Wijn,
Triumph milde Martijn!
´t Kroesje wil geleget zijn.
Johan Beets
Je kunt het je niet voorstellen maar er zijn mensen die dergelijke onschuldige folklore haten en hun kindonvriendelijkheid met een heuse stikker op de brievenbus afficheren:
IV Een lange wandeling
Wandelend met B en R mijn kinderen
wordt het weer winter, word ik langzaam
weer ingesponnen in altijd dezelfde
nevelige bosranden, modderige wegen,
het kille schreeuwen van fazanten,
de grond dreunt onder een drietal
fjorden-paarden, melancholie van
licht bevroren boerenkool alom.
Alles verandert maar keert onveranderd
terug. Neem de heiligen van deze maanden.
Een kind weet dat Sint Maarten met een
halve mantel vertrekt, hij komt met een
nieuwe terug. Sint Nicolaas is altijd
onder ons, al zien wij dat meestal niet.
Maria loopt met een nieuwe Jezus toch
weer in haar laatste dagen. Onze wereld
blijkt gesloten.
Zo komen wij dan ook bij altijd dezelfde
bomen, waarin mijn dochters altijd dezelfde
takken beklimmen en zwaaiend in de toppen
zingen: zie ginds komt de stoomboot, kijk
eens hoe hoog wij zijn. En inderdaad zij
zijn buiten bereik, als zij vielen,
ik zou hen moeten laten vallen.
Wandelend door de schemer terug naar huis
bespreken wij de maan en opa's dood.
Ze hebben een heel klein beetje te doen
met mij, omdat opa mijn vader was. (Hij
was het die destijds in gordijnen gehuld,
een baard van geplozen touw tot op de
knieën, een wiegelende mijter op het hoofd
voor mij door het maanlicht sloop)
Wandelend in het duister voel ik
hun koude handen, moet ik
hun dorre bloemen dragen,
hun neuzen snuiten,
hun knopen sluiten,
hun vader zijn.
Rutger Kopland
Sint-Maarten, links
Er bestaan tal van interessante websites over en rond Sint-Maarten, waarvan hieronder een selectie:
Over zijn leven en werken:
http://www.heiligen.net/nov/frm1111.htm
http://users.pandora.be/dekenaat.oudenaarde/Melden.html
http://home.concepts-ict.nl/~demus/SintMaarten/Sintmaarten.html
Om lampionnetjes (en ander knutselwerkjes) te maken:
http://www.knutselidee.nl/startknippen.htm
http://www.pinkelotje.nl/sintmaarten.html
Een mooie site met sint-maartenliedjes (met geluid)
Ook de koninklijke bibliotheek heeft een dossier over Sint Maarten
Een kritische noot i.v.m. de oorsprong van het sint-maartensvuur:
Veel informatie vind je op de site van Terugblik.
Een uitstekende Duitse site met veel folkloristische informatie.
(St Maartenskerk, Burgum)
Honderden parochies en kerken hebben Sint-Maarten als patroon. Wie kent er? Stuur ze op
Duizenden verenigingen, bedrijven, scholen
en instellingen verwijzen in hun naam naar Sint-Maarten.
Wie kent er? Stuur ze op
St
Maarten, Kortrijk (B)
E-Mail: Martin Snaterse