Duitsland in tweevoud

Beknopte Chronologie

1949:
Begin regering Adenauer.

18 april 1951:
Oprichting EGKS.

1955:
- Hallstein-doctrine
- EEG
- BRD lid van de NAVO

13 augustus 1961
Bouw Berlijnse Muur.

1962:
Spiegel affaire.

1963:
- Regering Erhard
- Elyseé verdrag
- Pasjes akkoord

1966:
Regering Kiesinger.

1969:
Regering Brandt,
Neue Ostpolitik

1970:
- Baader-Meinhoff
groep/RAF opgericht.
- Oder-Neisse linie
erkend.

1973:
- Oliecrisis
- Regering Schmidt
- Guillaume affaire

1982:
Regering Kohl

1988:
Europese Economische markt

9 november 1989:
Val Berlijnse Muur

Keynesiaans interventionisme (ingrijpen door de overheid in de economie) (1966-1982)

Rond 1965 kwam er een eind aan het Wirtschaftswunder. De gemiddelde groei, begin jaren zestig nog 5 %, zakte naar 2,8 %. De werkloosheid liep op tot bijna een half miljoen (2,1% van de beroepsbevolking). Geleidelijk aan begon de Duitse economie weer in de pas te lopen met de andere Westerse economieën. Vele regeringen in Europa vertrouwden op Keynesiaans beleid: wanneer het niet goed gaat in het land juist meer gaan besteden als overheid, om zo de economie te stimuleren.

De Duitse regering wilde echter geen actievere rol innemen en toen in 1965 het begrotingstekort opliep werd er zelfs bezuinigd. Het gevolg was dat de recessie zich nog meer verscherpte. Daardoor verspeelde Erhard zijn vertrouwen bij de Duitse bevolking. Dat maakte de weg vrij voor een nationale grote coalitie, waarin de CDU/CSU en de SPD de regering vormden. Kiesinger werd de bondskanselier en Karl Schiller minister van Economische Zaken. Schiller was voorstander van een Keynesiaans georiënteerd beleid. Daarnaast introduceerde hij de Konzertierte Aktion, waarbij overheid, werkgevers en werknemers, en de Bundesbank probeerden tot een gezamenlijk gedragen economische politiek te komen. Hoewel dit streven weinig succesvol was, bloeide de economie toch weer sterk op.

Na de verkiezingen van 1969 slaagde de SPD erin om zonder de CDU/CSU een regering te vormen. De economische politiek van deze regering onder leiding van SPD-bondskanselier Willy Brandt kenmerkte zich doordat deze zij wel in staat waren overheidsmatig in te grijpen in de economie, dus door meer te besteden volgens het Keynesiaans model. Daartoe behoorden in zijn ogen ook investeringen in de infrastructuur, communicatiemiddelen, het onderwijs en de gezondheidszorg. De economische groei was in die jaren bovengemiddeld. Tegelijk namen de slechte voortekenen wel weer toe. De inflatie liep steeds meer op, aangewakkerd door een loongolf die in 1969 doorbrak.

De internationale monetaire verhoudingen raakten totaal uit haar balans doordat door het Bretton Woods systeem de valuta van veel Europese landen aan de Dollar werden gekoppeld. De Europese integratie verliep nu ook moeilijker. Klap op de vuurpijl was de oliecrisis van 1973 en de daarop volgende recessie in de gehele wereldeconomie.

Inmiddels was Helmut Schmidt in 1974 Willy Brandt opgevolgd. Het Keynesiaans interventionisme bleef ook onder Schmidt voortbestaan tot aan het begin van de jaren tachtig. In toenemende mate leverde dit problemen op met het monetair beleid van de Bundesbank. Volgens de bank leidde de regeringspolitiek tot een opdrijving van de inflatie, ook door de te hoge financieringstekorten. De overheid zou juist moeten bezuinigen in plaats van een stimulerende rol te spelen. In een tijd dat de groei stagneerde en de werkloosheid sterk opliep (vanwege de tweede oliecrisis) was dat voor de SPD politiek niet haalbaar. Toen dat dus onvoldoende gebeurde, was de val van de regering-Schmidt niet meer te vermijden. Op het Europees vlak was ondertussen in 1979, op initiatief van Frankrijk en Duitsland, het Europees Monetair Stelsel(EMS) opgericht. Het EMS had als doel te sterke koersschommelingen van de Europese valuta tegen te gaan.