Duitsland in tweevoud

De Sociale Markteconomie.

Het voorgaande optimisme en komende economisch herstel is mede te verklaren aan het economische stelsel wat West-Duitsland vanaf 1948 voerde.

De Duitse economische ordening wordt aangeduid met het begrip sociale markteconomie (Soziale Marktwirtschaft). De oud-minister van Economische Zaken Ludwig Erhard. introduceerde in 1948 een nieuwe economische ordening: de sociale markteconomie. Het achterliggende idee is dat de markt pas dán zijn werk goed doet, als de overheid zorgt voor voldoende concurrentie en bovendien oog heeft voor rechtvaardige en sociale oplossingen. In de Duitse grondwet is vastgelegd dat de markt aan sociale grenzen is gebonden. Het belangrijkste punt van deze economie is dat de staat zich zo min mogelijk zal bemoeien met het stelsel van de markt (vraag en aanbod), echter zal zij er wel voor zorgen dat iedereen een redelijk bestaan kan opbouwen, wat dan weer staat voor het sociale aspect.

De Soziale Marktwirtschaft bevatte ondermeer de volgende punten aan wetgeving:

Concurrentiewetgeving (bijvoorbeeld het kartelverbod)
Marktregulering (o.a. winkelsluitingswetten)
Onafhankelijke positie van de Bundesbank met betrekking tot het monetair beleid
Stelsel van sociale zekerheid (o.a. werkloosheidsuitkering)
Tarifautonomie van werkgevers en werknemers: cao-onderhandelingen zonder beinvloeding van de overheid
Het systeem van Mitbestimmung: in elke onderneming moet een derde deel van de raad van commissarissen uit gekozen werknemers bestaan, in de zware industrie zelfs de helft.

Wohlstand für Alle

In de jaren vijftig steeg het bruto binnenlands product (BBP) met gemiddeld 8 procent per jaar. De architect van dit Wirtschaftswunder was de toenmalige minister van Economische Zaken Ludwig Erhard. Hij liet de markt zo veel mogelijk haar werk doen, maar hij bouwde ook een systeem van sociale voorzieningen op, de zogenaamde sociale markteconomie. Andere factoren die bijdroegen aan het succes waren de goede arbeidsmoraal en het grote aantal arbeidskrachten dat door de stroom vluchtelingen uit het oosten beschikbaar was. Ook werd er goed samengewerkt door de werkgevers en werknemers. Er werd weinig gestaakt en de vakbonden stelden gematigde looneisen.

Vanaf dat 1948 maakte de Duitse economie dus een periode van ongekende groei door, mede ondersteund door de Marshallhulp. De hulp was goed voor in totaal 1,4 miljard dollar tussen 1948 en 1952. De overheid diende alleen de randvoorwaarden voor de economie te creëren.

Na 1950 kreeg de Duitse economie vanwege de Korea-crisis opnieuw een sterke stijging. Het Bruto Binnenlands Product (BBP) steeg van 1951 tot 1959 met gemiddeld 8% per jaar. De werkloosheid was aanvankelijk nog zeer hoog, maar nam snel af en bereikte rond 1960 zelfs extreem lage waarden (minder dan 1% van de beroepsbevolking).

In 1951 kwam de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal tot stand. Daarin kwamen Frankrijk, Italië, de Benelux-landen en West-Duitsland een gezamenlijk beleid voor de politiek gevoelige en economisch belangrijke kolen- en staalsector overeen. Tevens werd er gestreefd naar een verbreding van de economische samenwerking.

Met de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap in 1957 (ondertekening van het Verdrag van Rome) kreeg de integratie van West-Duitsland in Europa een belangrijke impuls.
Niet alleen de Duitse bedrijven ging het voor de wind, de economische groei was ook merkbaar voor de normale burger. De toegenomen welvaart stelde de burgers in staat om nu ook luxegoederen als koelkasten, auto's en televisies te kopen. Ludwig Erhard, die als grondlegger voor dit succes werd beschouwd, volgde Konrad Adenauer op als bondskanselier in 1963. De economie begon echter in het midden van de jaren zestig vermoeidheidverschijnselen te vertonen.