Duitsland in tweevoud

Biografie: Walter Ulbricht (1893-1973).

Walter Ulbricht werd in 1893 in Leipzig geboren als zoon van een meubelmaker. In 1908 was hij al een volleerde timmerman. Hij werkte korte tijd als meubelmaker, maar belandde al snel in de politiek. In 1912 was hij al lid van de Sociale Duitse arbeiderspartij. Niet lang nadat hij zich aansloot bij deze partij ging hij zich volledig aan de politiek wijden. Tijdens de eerste wereldoorlog was Ulbricht een soldaat. In 1918 sloot Ulbricht zich aan bij Unabhangige Sozialdemocratische Partei Deutslands. Dit was een afsplitsing van de SPD. Daarnaast sluit hij zich ook aan bij de radicale Spartakusbund. Dankzij zijn fanatisme en organisatorische kwaliteiten klom hij snel op in de hiërarchie van de Spartacusbund en in de KPD. De communistische partij die voortkwam uit de Spartacusbund. Op zijn dertigste was hij al lid van het Centraal Comité, vijf jaar later afgevaardigde in de Rijksdag. Na de machtsovername van Hitler verliet Ulbricht Duitsland en werkte hij onder meer als politiek commissaris tijdens de Spaanse burgeroorlog. Vanaf 1938 woonde hij in de SU, waar hij tijdens de oorlog Duitse krijgsgevangenen probeerde te overtuigen van de communistische idealen. In Moskou wist hij zich tot de sterkste man in de KPD op te werken, mede dankzij zijn goede verstandhouding met Stalin.

In april 1945 vertrok Ulbricht met een groep gevluchte Duitsers (de Gruppe Ulbricht) naar Berlijn om de Sovjets te helpen bij het opzetten van het bestuur. Stalin zag in de volstrekt loyale Duitse communist de perfecte stroman in de sovjetzone. Hij ging dan ook een sleutelpositie vervullen binnen de SED. Samen met Grotewohl de voorzitter hadden ze een grote invloed. In 1950 werd hij secretaris-generaal van de SED en daarmee de machtigste Duitser in de DDR. Ulbricht kwam naar buiten toe steeds meer op de voorgrond. Hij deed dit om de stalinistische leiderscultus te imiteren.

In 1960 werd hij de hoogste functionaris. Dit was doordat Pieck was overleden en Ulbricht werd benoemd tot de voorzitter van de Staatsraad.

Walter Ulbricht is in zijn leven twee keer getrouwd. In 1920 is hij getrouwd met Martha Schmellinsky. Dit huwelijk is beëindigd toen zijn vrouw overleed. In 1953 is Ulbricht opnieuw in het huwelijksbootje gestapt met Lotte. Ulbricht heeft nooit kinderen gekregen.
Populair zou Ulbricht nooit worden, ondanks verwoede pogingen van de propaganda-afdeling van de SED om dit te veranderen. Hij speelde in het openbaar een partijtje volleybal, liet zich in huiselijke kring fotograferen en bond in de winter de schaatsen onder. Voor de Oost-Duitsers bleef hij echter de arrogante, koele en mensonvriendelijke dogmaticus: "Spizbart, Bauch und Brille sind nicht Volkes Wille".
Ulbricht verspeelde veel krediet in Moskou, omdat hij openlijk streefde naar een Duits socialisme dat beter zou zijn dan andere vormen van socialisme. Daarnaast streefde hij na de bouw van de muur naar een meer liberale economie. Deze werd trapsgewijs ingevoerd. Eind van de jaren 60 was er verbetering te merken.

Brezjnev ergerde zich aan het eigengereide optreden van de SED-leider. Eind jaren zestig nam de kritiek op Ulbricht toe. Het economische beleid was compleet vastgelopen door de ideologische scherpslijperij. En de buitenlandse politiek van Ulbricht bracht het streven van Moskou naar erkenning van haar invloedssfeer in Europa in gevaar. In 1971 moest Ulbricht aftreden onder druk van de regering van de SU. Twee jaar later overleed hij.

Ulbricht was een grauwe en kleurloze persoonlijkheid. Tevens was hij een voorstander van een harde lijn, straffe centralisatie en een ver doorgevoerde economische dirigisme. Maar door zijn eerzucht, werkkracht, taaiheid en bekwaamheid heeft Ulbricht een grote rol gespeeld in de ontwikkeling die de DDR heeft doorgemaakt.