'WEEST TONEELSPELERS VAN GOD'

 

De verkondiging op zondag Oculi

Efeze 5 : 1-3

 

preek in de Evang.-Lutherse Gemeente Dordrecht op 14 maart 2004

Genezingsverhalen en verhalen van demonen-uitdrijvingen in de vier Evangeliën zijn verwant. Ze hebben doorgaans een goede afloop, maar niet allemaal.
Vandaag, op deze zondag Oculi, heeft het uitdrijvingsverhaal geen prettig slot. Integendeel, in het gesproken gedeelte bij monde van Jezus komen er zeven demonen terug.
Jezus waarschuwt voor deze afloop. Een genezing van bezetenheid is mooi, maar het kan er op uitlopen dat in plaats van één zeven boze geesten u bezetten.
De Kerk heeft dit uitdrijvingsverhaal speciaal voor deze Veertigdagentijd gekozen. De waarschuwing is in deze voorbereidingstijd voor Pasen op z'n plaats.

Ook is het veelbetekenend, dat de Kerk voor een Epistellezing gekozen heeft die begint met de woorden: 'Weest Gods toneelspelers...'
Ja dat staat er letterlijk in de Griekse tekst: 'Weest Gods toneelspelers.' Het gaat dus om de rol die de gelovigen moeten spelen.

Zoudt u bezet gebied zijn, bezeten door demonen, dan was u niet in staat, uzelf te zijn. 'Ik word geleefd,' hoor je wel eens iemand roepen. Zo iemand is zichzelf niet. Wie dat roept, wordt gedwongen een rol te spelen in de samenleving.
De boze geesten van eergevoel en eigen ik, van carrière, van sex, van macht, van geld en wat al niet dat mensen in de ban houdt. Dat gaat dieper dan u denkt...
Dit zijn de demonen, en ze zijn soms moeilijk op het spoor te komen.
Na de bomaanslagen in Madrid waren er christelijke mensen die weer precies konden aanwijzen waar het kwaad zit. Hoe vreselijk die aanslagen ook zijn, laat u niet bedotten. Was het maar zo simpel, dat je demonen kunt aanwijzen. Maar ze zijn veel geraffineerder dan dat ze zich zo blootgeven.
Ze zitten verborgen, gaan schuil in als vanzelfsprekend genomen gedragingen, patronen en verschijnselen. Ook in ons zitten ze dieper dan wij kunnen aanwijzen.

Die demonen worden voorgesteld als persoonlijke gestalten. Engelen zijn dat ook in de traditie. Het komt allemaal doordat in het Oude Testament de Heer wordt voorgesteld als een persoonlijke God.
In het scheppingsverhaal horen we: God schiep de mens overeenkomstig zijn beeld en tot zijn gelijkenis. Het persoon-zijn van God en het persoon-zijn van ons horen bij elkaar. Wij mogen op God gaan lijken, zou je kunnen zeggen. Dat is niet alleen een gegeven, maar veeleer een aansporing, een toekomst, een belofte voor ons.

was de demoon maar zo
gemakkelijk te herkennen...
© uitg. Narratio, Gorinchem

Nu verstaan wij beter Paulus' oproep: 'Weest toneelspelers van God!' Draagt zijn beeld en gelijkenis, wordt daaraan steeds meer gelijkvormig.
Bemoedigend is, wat Paulus er onmiddellijk achteraan zegt: 'Weest toneelspelers van God, als geliefde kinderen.' U hoort van te voren wie u bent, en dan hoort u de apostolische roep: Weest toneelspelers van God..... .
Vindt u dit een rare oproep? Maar waar brengen ons de boze geesten dan? Boze geesten brengen ons van onze bestemming af; ze laten ons zwelgen in lust of verteren door begeerte. Soms komen mensen vrij. Zulke mensen zijn een tijd gelukkig en zij reinigen en sieren hun levenshuis. Maar alles gaat weer mis, want ze kunnen hun levenshuis geen vulling geven. Zij blijven maar in hun eigen kringetje rondtobben. Tenslotte maken ze het mooie en het goede dat ze nog hebben, dat maken ze ook kapot.
Sommigen denken dat ze niet normaal kunnen leven, dat ze tóch moeten boeten, dat ze nooit los kunnen komen van hun verleden. Dan zakken ze ook weer terug in dat verleden, en, met de woorden van Jezus: 'Het wordt aan het einde erger dan in het begin...'

Paulus zegt: 'Weest toneelspelers van God, als geliefde kinderen –.' Zou dat de levensvervulling zijn die de duivelen geen plaats biedt?
Wat is dat voor een spel, dat Gods kinderen opvoeren? Het is een spel waardoor de boze geesten op de vlucht gaan. Dit spel is geen spelletje, maar spel van ernst en vreugde samen.
Onder elkaar krijgt dit spel zijn uitdrukking in liturgie en leven. Liturgie is de vreugde, de volle geest, overvloeiend van psalmen, hymnen en geestelijke liederen. Dat is een nuchtere dronkenschap. Het is de blijdschap waarmee wij de bevrijding van ons leven vieren.
Maar liturgie en leven hangen samen. Ook ons leven is een spel. Bevrijding moet geleerd en gepraktiseerd worden, en dat gebeurt op de wijze van een spel.
U moet eens kijken hoe harmonisch opgegroeide kinderen kunnen spelen: zo ongedwongen, zo eerlijk, zo vrij... .
Maar hoe kunnen wij het leren?
Door te zien naar een hoofdrolspeler. Dat is de Christus, de geliefde zoon. Wandelt in de liefde, zegt Paulus, zoals ook Christus ons heeft liefgehad, en zichzelf voor ons heeft overgegeven tot een gave en een offer.
Is dat een spel...? Ja daarom, omdat het niet past in wat wij werkelijkheid noemen. Die werkelijkheid is echt een grote komedie, of, een jammerlijke tragedie.
Een komedie schiet tekort in ernst. Een tragedie ontbeert de vreugde. Zo is het dagelijks leven inderdaad. De balans slaat altijd wel naar één kant door. Paulus laat er geen misverstand over bestaan. Daar is de hoererij en de ontucht en de zedeloze scherts. Daardoor wordt het leven een komedie en laat het zich denken alsof de lust het hoogste goed is. Iedere keer vliegen de kinderen dezer wereldeeuw er weer in.
Dan is er de hebzucht. Dat is het andere uiterste. Hier regeert de dodelijke ernst; de gewichtigheid en de ronkende taal van geld-en goed vergaderen. De vreugde over pas verworven bezit is maar van korte duur. Het begeren is groter dan het hebben.
Waar enkel ernstige zakelijkheid regeert, of alleen schertsende losbandigheid, daar is geen echt spel ....

Weest toneelspelers van God! De ware toneelspeler koppelt ernst aan vrolijkheid. De echte clown is ernstig. Denk aan de clown Popov. Hij was een diep-zwaarmoedig mens, maar, wanneer hij optrad, brulden de mensen van het lachten. Zo iemand heeft zijn publiek lief. Hij kent de mensen en hij geeft zich aan de mensen. Zo weet hij hele diepe gevoelens bij hen op te roepen. Toon Hermans had die gave ook.
Wat zou een toneelspeler van God doen? Hij speelt niet zichzelf, nee, hij speelt boven zichzelf uit. Het is een rol naar Gods  aard; zo is hij geschapen. Een toneelspeler Gods laat zien wie God is voor is voor de mensen. De Heer heeft ons, mensen lief, en Hij heeft Jezus genoemd: mijn geliefde Zoon. De Christus Jezus is de hoofdrolspeler die laat zien hoezeer God de mensen liefheeft. Met Christus worden wij erbij geroepen om medespelers te zijn. Het is een spel van ernst en vrolijkheid tezamen, want de liefde staat daarin centraal. Liefde ontbreekt in hoererij, en liefde ontbreekt ook in hebzucht. Daarom mist de ontucht de ernst, en mist de hebzucht de vrolijkheid.
De boze geesten van hoererij en hebzucht kennen de liefde niet. Ze zijn er slechts op uit om de mensen ten gronde te richten. Dat geldt ook voor de boze geest van de haat, en van het schuldgevoel, en van het minderwaardigheidscomplex. Een gemeenschappelijk kenmerk van al die boosaardige geesten is, dat ze er voor zorgen dat hun slachtoffers op zichzelf blijven. Mensen die op zichzelf blijven, kunnen zich niet werkelijk geven aan anderen. Zij halen de voorwerpen van hun begeerte naar zichzelf toe, of blijven in een eigen kringetje van schuldgevoelens ronddraaien. In wezen is het een verzet tegen alle vormen van verlies, ja zelfs tegen het verliezen van het leven. Wie op zichzelf wil blijven probeert zijn leven te behouden.

Wij worden bij dit wondere spel geroepen om mee te doen. De liefde en de zelfverloochening beproeven... Natuurlijk zullen velen van ons slechts figuranten blijven, of hoogstens B-rolletjes spelen. Maar wij kijken allemaal naar de grote hoofdrolspeler Christus. Samen met hem acteren wij, als acteurs van God.

Door echte toneelspelers van God te zijn, betekenen wij iets voor de kinderen dezer wereldeeuw. Zij zijn de toeschouwers, sommige onverschillig, sommigen spottend, anderen geboeid of vol vragen. En wij? Wij zijn de nieuwe mensen, dragers van de belofte van Gods naderkomst. Wij kunnen dat nieuwe leven alleen uiten door het spel. Dat is een leven dat spot met de zogenaamde werkelijkheid, dat de draak steekt met de dood.
Een goed toneelspeler kan de geesten bezweren. Zo kan hij zijn publiek alles om zich heen doen vergeten, het ademloos naar hen laten luisteren en kijken. Maar – dit is slechts voor enkele uren.
Maar nu de Christus Jezus, als de toneelspeler van God. Hij kan u gedurende heel uw leven boeien. Hij is God zelf die uw schuld en tekortkomingen verzoent, draagt. Als een volmaakt acteur kruipt hij in uw huid, zo is er geen plaats voor de boze geest.
Hij is overwinnaar, Hij is Heer !

Een Avondmaalslied voor deze tijd van het jaar, van zelfinkeer en bede om vergeving: gezang 358

TERUG NAAR DE INHOUDSOPGAVE