HOTEL DE LEUROPE

SINGAPORE, 24 october 1885

Geliefde Ouders

Ik ben hier 22 october in volmaakten welstand aangekomen. t Weer op de verdere reis was niet zoo schoon, daar wij af en toe onweer met zware regenbuien hebben. In Penang, waar ik 20 October n dag stil lag, hebben wij 5 Hollanders een mooi tochtje naar een waterval gemaakt. In Penang en ook hier in Singapore zijn prachtige soorten kippen. Ik vermoed de Indische soorten zooals: Bramapootras, Cochin Chinas. De eieren die wij aan tafel krijgen zijn ook met gekleurde doppen. Ik zou U gaarne zoon koppel kippen over willen sturen. t Htel bevalt mij hier uitstekend, de gedienstigheid valt mede, daar massas Chinezen in t hotel voor bedienden spelen.

Zooals U in mijn reisbeschrijving zult gelezen hebben, zijn hier in Singapore de dag voor ons nog 3 Nederlanders aangekomen, waarmee wij morgen gezamentlijk de reis naar Deli voortzetten. Zij bevallen mij uitstekend. Alle 3 van mijn grootte, en ouderdom.

Ik liet hier in 1 dag tijd wassen: 2 witte broeken en 1 wit jasje waarvoor ik 18 dollarcenten betaalde, dat is een 45 centen ongeveer. Ik heb hier een paar dingen gekocht die ik noodig had. Alles is hier te krijgen en niet duur. t Is van Engeland direct gemporteerd daar Singapore een vrijhaven is.

Dinsdag ben ik in Deli, zoo spoedig mogelijk zal ik U dan schrijven. Nu mijn hartelijke groeten Pa, Moe broers en zusters van Uw u liefhebbenden zoon en broeder.

W.g. Johan J van Hell

 

MEDAN - DELI

Geliefde 0uders

Allereerst U ,mijn behouden aankomst, alhier berichten.

Na een verblijf van 3 dagen te Singapore vertrok ik vandaar. Zondagmiddag 3 uur per ss Ganymede, en tegelijkertijd met mij de 4 andere Nederlanders, welke naar Deli gaan. Stork, Wichers uit den Haag en Schwartzenberg, en Engelbert uit Arnhem.

Van Singapore kan ik nog vertellen dat de Engelsen er zich kostelijk weten te amuseren met Lawn-tennis, Cricquet spelen, roeien, jagen, races enz.

Het Htel de lEurope waar ik logeerde is uitstekend. Men krijgt alles in ijs. De prijs is echter ook $ 3.- per dag dat is 3 rijksdaalders. De pankan (tochtscherm) wordt onder t eten steeds in beweging gehouden. De tocht per karetta naar de watervallen die in t binnenland gelegen zijn is heel aardig. De waterwerken zijn kunstmatig aangelegde waterreservoirs, om Singapore van ajer (water) te voorzien. De omstreken zijn zeer schoon.

Aan boord van de Ganymede hadden wij het vrij goed. Naar mieren en kakkerlakken zie ik niet meer om; dat went alles, hoewel we ze aan boord van de Telamon niet haddan.

Wij hadden met ons vijven een plezierig clubje. Dinsdagmorgen kwamen we om 9 uur te Belawan aan d.i. de haven waar de grote booten aankomen. Vandaar vertrok ik per klein roeibootje met mijn bagage bij mij naar Laboean-Deli. Ik kwam daar tegen 12 uur aan, en gebruikte dus maar eerst de rijsttafel. Voor t eerst sedert lange tijd weer onder Hollanders en op Hollandschen bodem.

Terwijl de anderen in t Hotel bleven ging ik eens t plaatsje doorwandelen en naar t station dat werkelijk voor een Halte heel aardig is. De spoorweg is nog niet geopend maar er loopen treinen voor den aanleg waarvan de Europeanen kunnen gebruik maken, als ze zich tevreden willen stellen met een plaatsje in een bagagewagen.

Om half 6 vertrokken wij per trein en arriveerden te 6uur te Medan-Deli. De tocht is waarlijk schoon door die Indische streken, waarvan slechts kleine gedeelten voor de cultuur van rijst of tabak ontgonnen zijn. Aan het station Medan was de heer Dates ( administrateur) zoodat ik hem juist mijn introductiebrief kon geven en instructies vragen. Hij vertelde mij maar in t htel vooreerst mijn intrek te nemen en de volgende ochtend half 8 op kantoor te komen. Wij gingen alle 5 reisgenooten eerst naar t Htel Mdan dineren en daarna vertrokken Stork en Wichers naar Padang Boelan terwijl de andere 2 den volgenden dag zouden vertrekken.

Op kantoor is s morgens van 7 8 uur tot 12 uur en s middags van 2 2 uur tot 5 uur en Zondags alleen s morgens. Nu de spoorweg pas over 1 maand geopend wordt is de administratie nog steeds over de aanleg, zoodat er nog slechts weinig personeel is.

Er zijn er ongeveer 8. Het kantoor is boven het station Medan, dat 2 verdiepingen hoog is, en waarlijk tegen vele kleine stations in Holland kan concureeren. Mijn chefs zijn pleizierige en flinke lui. Daar de huizen voor de ambtenaren nog niet gereed zijn moeten zij er zelf naar omzien maar krijgen (ik geloof $ 8.-) vergoeding voor huis huur. Daar er hier geene geschikte woningen voor Europeanen te krijgen zijn blijf ik vooreerst in t Hotel. Ik heb daar nu per maand een heel aardige kamer gehuurd en mij er goed geinstalleerd. Bij t ontpakken van mijn koffers vond ik alleen 2 fleschjes uit mijn apotheek gebroken. Ik hoop daar echter buiten te kunnen. Heb ik mij nu eerst eens goed gewend aan t Ind. leven in t Hotel en weet ik er wat meer van, dan valt het mij altijd makkelijk wanneer ik zelf een huis krijg.

Ik kan laten wasschen voor 4 dollarcenten per stuk of per abonement alles voor $ 5.- per maand. De kantoren zijn flink ruim, luchtig ingericht. De warmte is hier s morgens 76 78F evenzoo s avonds en s middags 82 84F best te verdragen. De tafel in het htel is heel goed . De kamer zindelijk, rein, de grond met matten bedekt en t ledikant voorzien van muskietengaas, terwijl iedere avond de lamp aangestoken klaar staat. s-Morgens vroeg is het ontbijt, om 12 uur de rijsttafel en om 8 uur diner.

Ik heb afgerekend van mijn 240.- reisgeld, die ik meekreeg. Daar ik niet veel gebruikte kon ik wat meer declareeren , zodat ik er nog wat van in mijn zak ook steek. Gisteren, 10 October hoorde ik op kantoor dat met de 1e November er reeds de Adjunct Boekhouder zou verplaatst worden, en dat ik dan inval. Ik word dus mooi geplaatst; direct onder den Hoofdboekhouder. Wat verder mijn werkzaamheden enz. betreft zal ik U nader schrijven.

Ik hoop dezen U allen in gezondheid moge geworden evenals ik flink en gezond ben. Mocht er een of ander komen vragen wat ik ze raad te gaan of niet dan raad ik iederen die flink weet aan te pakken en zich kan behelpen hierheen te komen Hier valt tenminste nog wat te verdienen. t Wonen, vooral nu ik in een Hotel ben, is hier ook echter duur. Ik betaal 55 dollar maar daar heb ik dan ook alles voor. Van overleggen zal, zoolang ik nog geen woning van de Maatij heb niet veel komen.

Tot de volgende mail die over 14 dagen gaat. U allen hartelijk gegroet, ook de familie en alle andere vrienden en bekenden.
Uw U liefhebbende zoon.

Johan J. van Hell

Medan 5 November 1885.

Geliefde ouders,

Reeds een paar dagen was ik van plan een brief voor den volgenden mail te verzenden. Ik ben blij dat ik er nog niet aan begonnen was, want hedenochtend, toen ik op kantoor kwam, gaf de Heer Dates mij den brief dien Willem mij schreef toen hij dacht hem mij in Aden te kunnen laten ontvangen. (Hij was van 23 September) Daar ik, zooals U weet Aden niet aandeed werd de brief mij nagezonden en kwam zoodoende heden in mijn bezit. Ik vernam daaruit met genoegen Uw aller gezondheid en kan U de verzekering geven, dat ik ook nog steeds in t bezit mijner Amsterdamsche Gezondheid ben die tot nu toe zich best naar t Indiche klimaat weet te schikken.

Allereerst mijne betrekking.
Zooals ik U schreef ben ik nu Adjunct Boekhouder en houd de hoofdboeken bij, terwijl de Hoofdboekhouder (de Klerk) t lopende werk doet, correspondeert en de kas houdt.Ons bureau waar wij met zn tween, ieder voor een open raam en aan een schrijfbureau zitten, is luchtig en ruim en geeft uitzicht op het stationsemplacement en op een onbebouwde landstreek vlak voor ons die er schilderachtig uitziet. Met de meeste lui v/d Spoor heb ik reeds kennis gemaakt; eenigen logeeren ook in t Hotel. Met veel andere Nederlanders heb ik geen kennis gemaakt. Alleen nog met den assistent Resident, waarbij ik ben geweest om mijn vestiging op te geven.

Medan is een heel aardig plaatsje met mooie wandelwegen. Ik gevoel mij hier uitstekend op mijn gemak. Er liggen hier een goede 100 man troepen, daar hebben wij s Woensdags en Zaterdags avonds heel aardig concert van op t excercitieveld in een tentje vlak voor t hotel. Dat excercitie veld is een kolossaal grasveld, mooi begroeid, een bezonderheid in Indi. Groote paarden ziet men hier bijna niet, meest koedas de inl. Paardjes die U op de tentoonstelling ook hebt gezien. Als Stork of een der andere reismakkers hier komen, hebben zij zulk een paard.  Koeien zijn hier ook niet, alleen karbouwen. De melk is dus gecondenseerde, maar heel goed. Alles verder wat het eten betreft kon niet beter zijn; s morgens om half 7.-.7.uur ontbijt waarbij o.a. altijd 2 eieren zijn; om 12 uur is t rijsttafel! Daarvoor gebruiken de liefhebbers hier pite (bittertje) Aan de rijsttafel krijgt men eerst een bord vol rijst en achtereenvolgens gaan er schalen rond met kerry, gehakt, gebakken visch, spiegeleieren, eieren in zout gekookt, ongepelde garnalen (zonder koppen echter)pasteitjes, zuurtjes en verscheidene mij onbekende vleesch- of groentenkostjes. Men eet dit naar verkiezing min of meer door elkaar geflansd. Daarna komt gebraden karbouwenvleesch, aan plakjes gesneden, waarbij opgebakken aardappelen en een of andere groente. Dan een sneedje brood met kaas en vruchten waaronder pisang 9 van de 10 keer.

Wanneer ik s midags van kantoor kom, 5 uur half 6 laat ik mij eerst een kop thee brengen en ga dan of een wandeling maken of ga schrijven. Om 8 uur diner - met vooraf pite- te afwisselend om te schrijven en geheel gelijk aan de Europesche tafel.

Aan t ontbijt drink ik thee. Aan de rijsttafel en bij t diner wijn, na afloop een heel klein kopje koffie, te klein om te schaden. De wijn kost 60 dollarcenten de flesch en daar de dollar hier aan de koers onderhevig is: reken ik tegen 2.20 dan kost een flesch $1,32 en daar doe ik 2 dagen over, dat is dus 66 cent per dag, of per maal 33 cent.Hoe t met t leven hier gaat zal ik na afloop November vertellen en dan begrooting van ontvangst en uitgaaf zenden. Ik denk nu reeds 10 20 dollar per maand over te houden.

Wat U vreemd aan tafel toe zou schijnen is t heirleger van alle mogelijke insecten dat over de tafel heen en weer trekt, daaronder vooral niet de kleine mieren te vergeten, die je overal in vindt: in je thee en koffie zelfs. Stork kwam daar straks even bij mij en even daarna sprong er een sprinkhaan over de tafel. Dat zijn dieren die de reizigers altijd meebrengen. Onophoudelijk hoort men gegons en gesis in zijn kamer en in alle huizen. Dat zijn de tjitjaps een soort hagedisjes die zich voeden met muskieten en alleen tegen de wanden en de zolderingen te vinden zijn. Om hun nut zal niemand ze kwaad doen; en vreemdelingen wennen er spoedig aan . t Is hier hedenavond niet erg verfrisschend: 86 fahrenheit. Heb U ook zoon warmte ? Zeker achter de kachel!

Er is in Medan alles haast te krijgen; wit goed zeer goedkoop: jas en broek samen $2.- reden waarom ik mijn witte broek die ik vergat niet noodig heb. Na loven en bieden maakt een Chinees 2 witte jasjes voor 4 dollars. Liever dan eens bij de 1e zending een grootere album voor portretten. Ik heb een flinke jongen in mijn kamer die alles wat ik noodig heb klaar zet, niets vergeet, en mijn gymn. pantoffels af en toe opnieuw wit maakt. Ik weet al zoon beetje met hem in t Maleisch te praten. Ik hoop zoon dito jongen in mijn woning te krijgen, dan is alles allright.

Bovendien had ik gesprekken met de Toekang minoe en Toakang djhit resp. Wasscher en kleermaker. De eerste heb ik mijn geheele vuile wasch gegeven. Hij wascht dat voor 4 dollarcenten t stuk en 40 stuk is $1,60. Ik kan ook per maand $ 5.- betalen, ik geloof echter dat t eerste goedkooper is. De kleermaker (allen natuurlijk Chinezen: Orang Tsina) zal mijn witte jasjes veranderen in jasjes met staande kraagjes, daar die hier algemeen worden gedragen en t overhemden of halfhempjes spaart. (Dat kost douwa roepah

Verdere mededeelingen tot een volgende brief. Zijt dus hartelijk gegroet van Uw liefhebbende zoon.

w.g.Johan

Terug naar Welkom Reisdagboek van: (Home)

Terug naar Homepage Amsterdam