Wat zie ik

Wat zie ik.

Wat uitleg en historische achtergronden bij de werken: Perfecte dag op het strand, Nachtwacht, Return of the conquistador en Set the controls for the heart of the sun.

Inleiding

De "Perfecte dag aan het strand" en de "Nachtwacht" vormen een tweeluik dat een lichte en een donkere kant van de bakermat van onze beschaving laat zien. Uitgangspunt zijn twee proto-Griekse samenlevingen. De Mino´sche cultuur van Kreta en de cultuur van Mycene op het Griekse vasteland.

Perfecte dag op het strand

Perfecte dag op het strand De Mino´sche cultuur wordt gezien als de bakermat van onze westerse beschaving en staat (al dan niet terecht) bekend als een vredelievende beschaving van zeevaarders en handelaren. Van deze Kretenzische cultuur is geen leger bekend. De rol van moeder aarde was belangrijk in hun cultuur. Bekend zijn de votief beeldjes van een tamelijk gezette moederfiguur, de verering van slangen en de afbeeldingen en beeldjes van priesteressen met slangen in de handen. Typerend was ook de stieren cultus. Hiervan komen de horens van stieren terug, als versiering op bijvoorbeeld de daken van het paleis van Knossos en in de fresco's van de gevechten met stieren. Hierbij werden de stieren niet gedood, maar de stierenvechters waren ongewapend en maakten salto's over de aanstormende stieren heen. (Ik heb dit in de jaren 90 van de vorige eeuw nog in het echt gezien in de Algarve in Portugal). Deze cultuur kenmerkt zich voor mij door licht, openheid, respect (ook voor de aarde) en vredelievendheid. Op het schilderij is te zien: Rechts: Een reconstructie van het paleis van Knossos met de hoorns van stieren. Links: gebouw op basis van de werken van de architect Gaudi, met de voor hem typische schoorstenen. Midden: boogbrug of viaduct in een landschap gebaseerd op Playa Lagun, de mooiste baai van Curašao. De teksten die je ziet zijn in Lineair-B De boog werkt als een gateway van onze wereld naar de andere dimensie van het schilderij. Als je onder de boog door gaat kom je weer in onze wereld. Je kunt dat zien aan de lucht onder de boog, die ziet eruit als bij ons. De lucht boven het strand ziet er onaards uit. De rest is allemaal net niet wat we gewend zijn. Zelfs de wezens zijn net niet menselijk. We kunnen wel onder de boog door gaan en kijken maar we kunnen elkaar nooit aankijken. Vandaar dat we de wezens op hun rug zien. Deze wereld is zonnig, goed en paradijslijk met vrolijke kleuren.

Nachtwacht

Mycene was een stadstaat op het vasteland van Griekenland. Het staat bekend als een krijgslustige staat die zijn macht baseerde op een flink leger. Dat leger beschermde de staat en maakte veroveringen mogelijk. Vaak probeerden ze Kreta binnen te vallen maar omdat ze niet een echte vloot hadden lukte dat steeds niet. Het was een duistere cultuur van geweld en macht. Op het schilderij is te zien: Linksboven: De Leeuwenpoort, die de toegang was tot de ommuurde vesting Mycene. Rechtsonder: De begraafplaats en een deel van de gebouwen. Midden: Een boog van rotsen met dezelfde functie als bij "Perfecte dag op het strand". De teksten die je ziet zijn in Lineair-B De Leeuwenpoort en de begraafplaats zijn eigenlijk een geheel en de vesting lag op een lage heuvel in een grote vallei. Aan de rots boog zit een klein eiland vast met een Knossos-achtig gebouw. Dit staat voor Kreta dat ze zo graag wilden veroveren. Die figuren die rondlopen zijn gebaseerd op de schoorstenen van Gaudi. Ze geven het militaire karakter van de Myceners weer. Ze lopen met dichte vizieren. Alleen hun enge ogen zijn te zien. Ze lijken willoos en dwalend rond te lopen. Het zijn machteloze stumpers zonder wil. Kunnen ook niets uitrichten want ze hebben geen armen.

Historische data:

Mino´sche cultuur op Kreta: 3000 - 1400 v.Chr. Mycene in de Argosvallei op Griekenland: 1400 - 1200 v.Chr. De uitbarsting van de Thera vulkaan (Santorini) rond 1600 v.Chr. en de daarmee gepaard gaande tsunami verwoeste een groot deel van de cultuur van Knossos. Het was het begin van de teruggang van de Mino´sche cultuur, wat daarna stelselmatig verder afgemaakt werd door de aanvallen van Mycene.

Terugkeer van de Conquistador

Terugkeer van de Conquistador De Conquistadores waren de Spaanse veroveraars van Zuid en Midden-Amerika in het begin van de 16de eeuw. Met een paar honderd soldaten en enkele tientallen paarden wisten zij in korte tijd bijna heel dit gebied te vernietigen. Een heel groot deel van de oorspronkelijke Indiaanse bevolking werd uitgeroeid en alle schatten werden in enkele decennia geroofd. Op het schilderij is te zien: De Conquistador is terug in zijn paleis. Hij geniet weer van het goede leven en zijn vrouw. In de haven ligt zijn schip. In de donkere nis rechts staat in een grote pot de geroofde schat. Maar in het donker bewaakt een Indiaanse demon de pot met goud en juwelen. Het geroofde zal geen geluk brengen en de demon achtervolgt hem 's nachts in zijn slaap. In de linker nis zijn symbolen van moeder aarde zoals bekend uit oa de Mino´sche en Griekse oudheid. Door de uitbuiting en vernietiging van de Amerika's werd de vernietiging van de aarde ineens naar een hoger niveau getild. De mentaliteit die dit op gang bracht is alleen maar sterker geworden en de vernietiging neemt in onze tijd ongekende vormen aan. De minachting voor alle leven en de niets ontziende zucht naar geld en macht is de oorsprong van onze milieu- en klimaatproblemen. Daarom liggen er op de voorgrond van het schilderij moderne spullen om aan te geven dat deze mentaliteit nog steeds leeft en de vernietiging gewoon doorgaat. In de linker nis staan nog een aantal stille figuren. Het zijn de schoorstenen mannetjes van Gaudi. Geen emotie, alleen een soort verdwaasd masker. Hulpeloos, want ze hebben geen armen en kunnen alleen maar machteloos toekijken. Ze zien het wel allemaal, want hun ogen zijn open. Deze figuren zijn een symbool voor de mensheid, die verdomd goed weet en ervaart dat de het heel slecht gaat met onze aarde maar er schrikbarend weinig aan doet. Misschien kunnen we het niet. Misschien vinden we het best, zolang we er goed van leven. Misschien is het gewoon onvermijdelijk.

Set the controls for the heart of the sun

Op de voorgrond staat Nefertite (De mooiste is gekomen). Ze leefde van 1370 tot 1338 v.Chr. Ze was de eerste vrouw van Farao Echnaton en regeerde als zijn goddelijke gelijke en was dus feitelijk de een vrouwelijke Farao. Na twaalf jaar verdwijnt zij plotseling uit de analen. Inspiratie voor het schilderij is een buste van haar gemaakt door Toetmosis. Ik heb een kopie van de buste gezien in Leiden en die maakte diepe indruk op mij. Het origineel staat in Berlijn. Ze staat bekend als de mooiste vrouw "ever". In ieder geval uit de oudheid. Echnaton wilde de eeuwenoude sterke priester kaste van de Amon verering met zijn vele mindere goden uitschakelen. Hij begon dus een nieuwe godsdienst. Aton werd de zonnegod en de enige god. Vandaar dat op de gebouwen het symbool van de zon staat afgebeeld en rechts boven de zon fel staat te stralen in de lucht. Het was de eerste monothe´stische godsdienst. Hij was ook op sociaal gebied zijn tijd ver vooruit. Hij werd steeds afgebeeld met zijn vrouw Nefertite en hun kinderen. Ze werden steeds als een gezin afgebeeld. Echnaton staat op het balkon achter Nefertite. Het is een beeld want hij was al dood. Hij had een lichamelijke afwijking. Hij had vrouwelijk trekken zoals borsten en brede heupen en een opmerkelijk lang gezicht. Na de dood van Echnaton werd hij opgevolgd door Semenchkare, een schimmig figuur die twee jaar regeerde. Waarschijnlijk was het Nefertite, die onder een andere naam regeerde. Haar opvolger werd een stiefkind van haar, de roemruchte kind-Farao Toetanchamon (die van oorsprong Toetanchaton heette). Met zijn steun namen de priesters van Amon de macht weer snel over en vernietigde alles wat aan Aton deed denken. Deze kaste staat op het schilderij als Gaudi wezens. Ze zijn de schaduw die zich vooruitwerpt en als dreiging steeds aanwezig is. Ze staan steeds klaar om de macht weer over te nemen. Er staat er eentje naast Echnaton en de rest zwerft over de trappen van de tempel van Aton. Op dit moment heeft Nefertite nog de macht maar de priester kaste van Amon staat voortdurend klaar om alles terug te draaien en de macht over te nemen.