Familie Werk

Een televisieserie van de RVU waarin in 1990 tijdens twee uitzendingen aandacht werd besteed aan de familie Werk. Een aantal familieleden uit Leiden en Groningen, waaronder ikzelf, vertelde over hun werk (of keken uitgewerkt achterom), hun ambities, en of werk gelukkig maakt. Het zal duidelijk zijn dat vanwege de woordspeling geen willekeurige familie was gekozen door de programmamakers. Beide uitzendingen begonnen met een pakkende uitspraak van de geïnterviewden. "Mijn naam is Werk ............. en ik heb er een hoop lol in" of "en ik doe mijn naam altijd een eer aan" of zo nuchter als een Groningse maar kan zijn "omdat mijn man Werk heet". Minder positief was de uitspraak "Mijn naam is Werk en daar werd ik vroeger best wel vaak mee gepest". Kan werk hebben gelukkig maken, Werk zijn dus niet altijd. Een in Australië wonende achterneef kreeg nogal eens "weurkie" naar zijn hoofd geslingerd, zo vertelde zijn moeder mij eens. Dat was kennelijk zo'n onprettige ervaring dat hij na de geboorte van zijn zoon overwoog zijn achternaam te laten veranderen. De Werken aan werk uitzendingen gaven mj het laatste zetje het onderzoek naar de roots van de familie Werk voortvarend aan te pakken.

Mijn speurtocht naar de familie Werk eindigt (voorlopig?) in de 17e eeuw in Utrecht. Vanuit Utrecht groeide de stamboom via Leiden naar Groningen. De Groningse tak, waartoe ikzelf behoor, ontkiemde in 1850. De familienaam Werk komt in Nederland betrekkelijk weinig voor. Tijdens de volkstelling in 1947 werd deze naam slechts 32 maal geturfd: één persoon in Haarlem (geen familie!), elf personen in Groningen en twintig in Leiden. Nog niet meegerekend zeven personen (allen kermisreizigers) zonder vaste woon- of verblijfplaats, die in dat jaar geregistreerd stonden in het Centraal Bevolkings Register in Den Haag. Buiten Nederland heb ik mijn achternaam Werk aangetroffen in Duitsland, Denemarken, Polen, Canada en in de Verenigde Staten van Amerika. Van enige bloedverwantschap is mij echter tot nu toe niets gebleken. Alle sporen lopen namelijk terug naar Duitsland (Pruisen) en Polen. Down under in Australië is de Groningse tak sinds 1951 vertegenwoordigd. Daarnaast wordt de familienaam Werck (met c) gevoerd in België. In Frankrijk (Elzas) is de mannelijke lijn van de familie Werck, die mogelijk verwant is aan de familie Werck in België, uitgestorven.

De volkstelling in 1947 leverde een waaier aan varianten op, zoals: De Werk, Bij 't Werk, Van der Werk, Werker, De Werker en Werkers. Buiten Nederland vond ik varianten als De Werck, een familie die vanuit het (huidige) België in de zeventiende eeuw naar Leiden emigreerde, en Dewerk en Bytwerk: nazaten van de Groningse families De Werk en Bij 't Werk die door armoede gedreven naar Noord-Amerika en Argentinië emigreerden. Meer dan enige gelijkenis met mijn eigen naam heb ik er nooit achter gezocht. De familienaam WERK kreeg z'n definitieve spellingvorm in 1744 bij de doop van Lammert (IIIb.2) in de Leidse Pieterskerk. Daarvoor (in Utrecht) ben ik talloze varianten tegen gekomen, zoals: Werck, Wercks, Werks, Werx, Wercx en Werckx.

De stamvader van het geslacht Werk is Philip(s) Werck (Werx). Hij trouwde 15 april 1668 voor de schepenbank van Utrecht met Geertje Jans van Fickraad, jongedochter van Amersfoort. Elf jaar na Philip overleed Geertje (Geertruyd van Wijckarand) in 1711 na buiten de Tolsteegpoort in Lang Rozendaal overreden te zijn. Hij was gezien zijn lidmaatschap van het Oude-Corduaniersgilde naar alle waarschijnlijkheid schoenlapper. (Het Franse woord cordonnier betekent schoenmaker) Wat zijn Utrechtse familieleden voor de kost deden is, op een enkele uitzondering na, niet in de DTB-boeken of in andere bronnen opgetekend. Verspreid over de stad werden zij in de regel gratis begraven. Zo werden Phillip in 1700 en zijn vrouw Geertje Jans in 1711 gratis begraven in de Catharijnekerk. In een enkel geval kon een Werk zich huiseigenaar noemen. Uit dopen in de rooms-katholieke staties St. Nicolaas en Dorstige Hartsteeg, en gemengde huwelijken - zoals gebruikelijk werd getrouwd in de bevoorrechte Nederduitsgereformeerde kerk - is af te leiden dat de familie Werk oorspronkelijk katholiek was. Philips' kleinzoon Lammert, geboren omstreeks 1714 uit Claas (Nicolaes) Werks en Elsje Lamberts van Schuuren, vertrok als vrijgezel naar Leiden. Tot op de dag van vandaag is de familie Werk in de sleutelstad terug te vinden.

Utrecht, St. Catharinakerk (Catharijnekerk) 2005. Van 1468 tot 1580 kloosterkerk. Door de Johannieters in 1550 voltooid. Vanaf 1580 mocht de katholieke godsdienst niet meer worden uitgeoefend. Bood tussen 1580 en 1633 mogelijk onderdak aan een smederij en een anatomiekamer. Van 1633 tot 1815 in gebruik door de Nederlands hervormde gemeente. Vanaf 1815 garnizoenskerk voor rooms-katholieke militairen. In 1840 door Koning Willem II geschonken aan de katholieke gemeenschap. In 1853 door paus PIUS IX verheven tot kathedrale kerk van het herstelde bisdom Utrecht. Van 1859 tot 1901 interieur ingericht in neogotische stijl. Start restauratie in 1955 op basis van tekeningen uit 1636, voor het grootste deel ontdaan van neogotische inrichting. Foto's: Copyright © Henk Werk.

Lammert (ook wel Lambert en Lambertus) Werk trouwde in 1738 voor de eerste keer. Bruid was Johanna van de Velde, jongedochter van Leiden. Zijn achternaam werd verbasterd tot Warike (een deftig Frans aandoende variant van Werk zullen we maar zeggen). Lammert was lakenw[ever?] van beroep en had "behoorlijke consent van desselfs vader vertoont bij afgeleverde zijde." Hij woonde zeker een halve eeuw in bon (administratief deel van een wijk) Nicolaasgracht en stierf hoogbejaard in 1800. Wat bezielde Lammert om zich te Leiden te vestigen? Immers de Leidse textielindustrie en daarmee de Leidse economie bevond zich in een neerwaartse spiraal. Omtrent 1850 wanneer de economie voorzichtig begint aan te trekken en stoom handenarbeid gaat verdringen wordt ook een periode afgesloten waarin de familie Werk bijna uitsluitend haar kost in de textielindustrie verdiende. Amper één maand weduwnaar, hertrouwde Lammert in 1759 met de nimmer getrouwd geweest zijnde bijna 35-jarige Stijntje de Kleijn. Een gemengd huwelijk: hij was "Roomsch", zij "Geref.". Zoals ook het huwelijk van zijn zonen Steeven (1746 - 1814) en Lammert (d'Jonge) (1750 - 1817), beiden lakenw:[ever?] bij de voltrekking van hun huwelijk en gereformeerd zoals hun stiefmoeder. De kindersterfte onder de familie Werk was hoog. Meer dan de helft haalde het tiende levensjaar niet, ruim 15 % stierf in het eerste levensjaar. Lammerts kinderen, dertien in totaal waarvan twee buiten zijn eerste huwelijk verwekt, werden beurtelings gedoopt in de Pieterskerk en in de Hooglandse Kerk. Zijn de Utrechtse familieleden in een kerk of op een kerkhof begraven, in Leiden kregen Lammert en zijn nazaten hun laatste rustplaats op een van de bolwerken aan de noordrand van de stad.

De vierde generatie in Leiden brak de familie Werk omstreeks het midden van de negentiende eeuw in tweeën. Uit een gezin van twaalf kinderen zorgde de jongste Pieter Werk (1833 - 1907), werkzaam in de textielnijverheid, als enige in de mannelijke lijn voor nageslacht in Leiden. Zijn broer Hendrik Werk (1826 - 1907) zorgde voor een Groningse tak aan de stamboom. De beide broers kregen respectievelijk acht en elf kinderen. Ook hun zusters waren productief. Johanna Maria Sara (1812 - 1886, getrouwd met Bernardus van der Lelie) en haar tweelingzuster Sara Johanna Maria (1812 - 1875, getrouwd met Abraham de la Rie) baarden allebei 'slechts' zes kinderen. gevolgd door Elisabeth (1830 - 1908, getrouwd met Pieter Bouman) met zeven kinderen, terwijl Geertruij (1815 - 1893, getrouwd met Elias Dionet) de kroon spande met twaalf kinderen. Eén broer of zus overleed naamloos, Hendrik (1825) overleed in het eerste levensjaar en Sara Elisabeth (1810 - 1813) werd amper drie jaar oud. Drie broers stierven als jongvolwassene. De werkloze Bartholomeus (1821 - 1844) en dekenwerker Johannes (1823 - 1845), met een lengte van 1 meter en 52 centimeter de dreumes onder de broers, waarschijnlijk als gevolg van een lichamelijk gebrek. Waaraan twijnder Willem (1828 - 1849) kort na z'n 21ste verjaardag overleed is niet bekend.

Traditioneel kermisgebak: de geur van oliebollen, poffertjes, wafels en beignets

Hendrik Werk was beroepssoldaat van 1845 tot 1849. Hij trouwde in 1850 als koopman met de 21-jarige koopvrouw Clara Tuntelaar. Beiden waren onvermogend, hun huwelijk werd om die reden gratis voltrokken. Clara heeft de handel waarschijnlijk met de paplepel ingegoten gekregen. Haar overleden vader was inlands kramer, haar moeder koopvrouw en haar stiefvader Andries Kooren handelde in galanterieën. In het register van patenten zijn Clara en haar stiefvader terug te vinden op de Groningse meikermis in 1848 (Clara als koekebakker), 1849 en 1850. Samen met Hendrik zouden voor Clara nog talloze kermissen volgen. Zij stonden aan de wieg van wat een familielid het "meelimperium" pleegt te noemen. Wanneer Clara en Hendrik zijn begonnen met typisch kermisgebak, zoals, poffertjes, oliebollen, wafels en beignets, is niet precies te achterhalen. Vast staat in ieder geval dat Hendrik zich liet registreren als oliekoekenbakker tijdens de volkstelling in 1859. Hendrik deed zijn poffertjeskraam over aan zijn zoon Jan Bartus (1864 - 1926), die net zoals zijn ouders en later zijn zonen Hendrik (1889 - 1973) en Louwrens (1900 - 1974) nooit anders dan per schip van kermis naar kermis trok. Wegens gebrek aan opvolging viel in 1961 na de Zuidlaarderkermis het doek voor de firma Jan Werk-Huizinga. De achternaam van Jan Bartus' vrouw Anna was omstreeks 1920 toegevoegd om zich te onderscheiden van de firma H. Werk, later De Gebroeders Werk. De originele kraam werd in 1961 verkocht aan het Openluchtmuseum in Arnhem en was daar tot 2007, slechts als replica wel is waar, te bezichtigen. De "Anna Jantina", hun in 1912 te Veendam gebouwde ijzeren klipperaak, kreeg een tweede leven als zeiljacht.

Mijn overgrootvader Hendrik (1862 - 1945), broer van Jan Bartus, leerde zijn meisje Frouke Bremer (1860 - 1941) volgens overlevering kennen op de kermis van Grijpskerk. Samen exploiteerden zij een poffertjeskraam van 9,40 x 12 m², die in 1914 voor 750 gulden aan hun drie zonen Nanno Klaas, Folkert en Klaas werd verkocht. Opvallend is dat (enige) dochter Trientje buiten deze transactie werd gehouden. Ambitie hadden De Gebroeders Werk kennelijk wel, want omstreeks 1932 reisden zij per schip met een demontabele 'spiegeltent' van maar liefst 12 x 16 (later 19) m². Al bomend of jagend aan de lijn bleef hun werkterrein meestal beperkt tot de provincie Groningen. Vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog ging varen over op reizen met een gebakkraam op wielen. Eveneens door gebrek aan opvolging verkochten De Gebroeders Werk, die nooit getrouwd zijn geweest, in 1961 de poffertjeskraam aan Sipkema-Lich. De rijdende gebakkraam kwam in handen van Klaas Brongers. De drie broers en hun zuster trokken zich na de Leekster kermis terug in hun huis in het nabij gelegen Nietap. Trientje overleed als laatste op 80-jarige leeftijd te Leek in het huis van haar verzorgers Jan en Jenet Huizing.

In goud een dwarsbalk vergezeld boven van twee laarzen en beneden van een leest, alles zwart. Helmteken: drie waaiersgewijs geplaatste goud gesteelde zwarte schoenmakershamers. Dekkleden: zwart, gevoerd van goud. Dit wapen is in 2001 ontworpen door H.K. Nagtegaal en in 2002 onder nummer 842 ingeschreven in het register van familiewapens van het Centraal Bureau voor Genealogie.

I. Philip(s) Werck (Werx), geboren te Utrecht (kocht omstreeks 1667/1668 het poorterschap van Utrecht voor twaalf gulden en tien stuivers; dit bedrag gold voor personen die te Utrecht waren geboren of waren getrouwd met een dochter of weduwe van een Utrechts burger), overleden Utrecht 18 februari 1700, gratis begraven te Utrecht (Catharijnekerk), schoenlapper (werd in 1677 lid van het Oude-Corduaniersgilde te Utrecht). Trouwde (ondertrouw schepenbank) Utrecht 18 april 1668 Geertje Jans van Fickraad, afkomstig van en met attestatie (waarin Philips Werck "Jongman ende bruydegom van Utrecht" wordt genoemd) uit Amersfoort, overleden Utrecht 29 augustus 1711 als gevolg van een ongeluk (overreden) in Lang Rozendaal buiten de Tolsteegpoort (aangifte als Geertruyd van Wijckarand), gratis begraven te Utrecht (Catharijnekerk).

Geertje Jans van Fickraad (onder die naam ingeschreven in het trouwregister; begraven als Geertruyd van Wijckarand) zou een dochter kunnen zijn van Jan Pauwelsen, wonende te Amersfoort, begraven Amersfoort (St. Joriskerkhof) 5 mei 1674. Van Fickraad en Van Wijckarand zouden een variant kunnen zijn op onderstaande familienamen.
Uit Jan Pauwelsen wellicht:
(Ja)cobus Jansen (van Wichelraad), hoedenmaker; (klein)kinderen Van Wijkraad, Van Wichraet, Van Wijkraat, Van Wickraad.
Pouwels Jansz, schoenlapper (1681), tekende als Paulus Jans van Wijckra; (klein)kinderen Van Wichraad, Van Wijgraat, Van Wichenraad.

Geertje / Geertruyd is mogelijk Jan's dochter Geertruijt, gedoopt Amersfoort 8 april 1638.

Bron: Louk Lapikás (generatie 12 kwartierstaat Lapikás)

Uit dit huwelijk:

I.1 NN, kind van Flips Werckx, begraven Utrecht (Nicolaikerk) 2 januari 1672 (aangifte momboirkamer).

I.2 Johannes Werks, volgt IIa.

I.3 Lysbet Werks. Trouwde Utrecht (Domkerk) 12 mei 1704 Huybert Ariensz. van Emmerik. Zoon van Adriaan van Emmerick en Jannigje van Schaick. Lysbet was in 1711 getuige bij het huwelijk van Claas Werks, haar broer, & Elsje Lamberts van Schuuren en in 1708 bij het huwelijk van Gijsbert Haagman & Marytje Werks, haar zus.

I.4 Claes Wercks, zoontje van Philps Wercks, overleden Utrecht 11 januari 1679, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

I.5 NN, kind van Philips Wercks, overleden Utrecht 5 februari 1680, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

I.6 Marytje (Maria) Werks, overleden Utrecht 8 februari 1767, voor rekening van de [zieken]bus [begraven te Utrecht (Jacobikerk). Trouwde Utrecht (Catharijnekerk) 10 juli 1708 Gijsbe(a)rt Haagman (Hageman), overleden Utrecht 26 april 1756, gratis begraven te Utrecht (Jacobikkerk). Op 5 juli 1756 compareert Maria Warrix voor de momboirkamer en verklaart dat haar overleden man geen minderjarige kinderen of erfgenamen heeft nagelaten. Maria Werks werd bedeeld door de Aalmoezenierskamer.

I.7 Claas (Nicolaes) Werks, volgt IIb.

I.8 Joseph Werck (Werks), volgt IIc.

I.9 Fijgie (Fijgje) Wer(c)ks, overleden Utrecht 23 juli 1762, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk). Trouwde (schepenbank) Utrecht 28 oktober 1724 Johannes (Jan) (van) Hensbroe(c)k, overleden Utrecht 12 januari 1757, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk), weduwnaar van Antonia van Ussen. Fijgje Werks laat mondige (volwassen) kinderen na en werd bedeeld door de Roomse Armenkamer.

Fijgie is niet met zekerheid te plaatsen als dochter van Philip(s) Werck (Werx) en Geertje Jans van Fickraad.

I.10 NN, kind van Philips Wercx, overleden Utrecht 7 september 1686, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

I.11 NN, kind van Philip Werck, overleden Utrecht 8 augustus 1687, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

I.12 NN, kind van Philip Werck, overleden Utrecht 16 februari 1692, gratis begraven (gezonken door de aalmoezeniers) te Utrecht (Nicolaikerk).

I.13 NN, kind van Philips Wercx, overleden Utrecht 10 augustus 1693, gratis begraven (gezonken door de aalmoezeniers) te Utrecht (Nicolaikerk).

IIb. Claas (Nicolaes) Werks, overleden Utrecht 5 december 1738, gratis begraven op het Buurkerkhof. Trouwde Utrecht (Anthonygasthuis) 5 mei 1711 Elsje Lamberts van Schuuren, overleden Utrecht 5 augustus 1750 (aangifte als Elsje Sobalt), begraven op het Buurkerkhof, dienstbode. Bij hun huwelijk werden Claas en Elsje respectievelijk "jongman aan de Volder[s]brug" (Oudegracht / Lange Rozendaal in Utrecht) en "jongedochter agter Clarenburg" genoemd.

Uit dit huwelijk:

IIb.1 Geertruy Werk(s), overleden Utrecht 12 september 1788, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk). Trouwde (ondertrouw) Utrecht (schepenbank) 19 april 1732 Gabriel Smit, overleden te Utrecht 4 mei 1770, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk), tamboer in het regiment van brigadier De Malparade. Geertruy werd na het overlijden van Gabriel gealimenteerd door de Roomse Armenkamer.

IIb.2 Lammert (Lambertus) Werk (Warike), volgt IIIb.

IIb.3 Aletta Werks, overleden Utrecht 6 november 1769, begraven te Utrecht (Buurkerkhof), nooit getrouwd.

Aletta is niet met zekerheid te plaatsen als dochter van Claas (Nicolaes) Werks en Elsje Lamberts van Schuuren.

IIb.4 Sophia (Sofia) Werks, overleden Utrecht 10 maart 1776, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk). Trouwde Utrecht (schepenbank) 21 oktober 1741 Laurentius Clement, gedoopt Utrecht (RK Jezuïetenstatie Herenstraat) 9 februari 1720, overleden Utrecht 11 november 1784, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk). Laurentius (Laurens) Clement (Clemens) hertrouwde Utrecht (schepenbank) 8 mei 1779 Johanna van Tuyl.

Sophia is niet met zekerheid te plaatsen als dochter van Claas (Nicolaes) Werks en Elsje Lamberts van Schuuren.

IIb.5 Petronella (Pieternella) Werk(s) (Werkx), geboren te Utrecht, overleden Utrecht 30 januari 1786, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk), laat geen kinderen na.

Petronella is niet met zekerheid te plaatsen als dochter van Claas (Nicolaes) Werks en Elsje Lamberts van Schuuren.

IIb.6 Catharina Werk, gedoopt Utrecht (RK statie St. Nicolaas) oktober 1722, overleden Utrecht 30 juni 1764, begraven te Utrecht (Buurkerkhof). Ondertrouwde Utrecht 20 april 1760, trouwde Utrecht (Janskerk) 15 mei 1760 Johannes Stubbe, gedoopt Utrecht (Domkerk) 3 december 1721 (doopregister: Stub), overleden Utrecht 28 februari 1787, gratis begraven Utrecht (Buurkerk) 9 maart 1787, weduwnaar van Jannetje Branderhorst. Zoon van Hendrik Stub en Annetje Corige (Anna Courtillier). Johannes Stubbe hertrouwde Utrecht (Janskerk) 24 november 1768 Johanna Maria Bolwerk, overleden Utrecht 2 november 1775, begraven te Utrecht (Buurkerkhof).

IIc. Joseph Werck (Werks), overleden Utrecht (Jobsgasthuis) 5 juni 1759, gratis begraven te Utrecht (Jobskerk), soldaat onder de compagnie van majoor Optennoord in het regiment van wijlen kolonel Roulje. Trouwde (ondertrouw) Tiel 7 juli 1715, op 21 juli 1715 attestatie gegeven naar Drumpt, Petronella van der Steen, geboren te Tiel, overleden vóór 1759.

Joseph is niet met zekerheid te plaatsen als zoon van Philip(s) Werck (Werx) en Geertje Jans van Fickraad.

Uit dit huwelijk:

IIc.1 Catharina Wer(c)ks, geboren te Tiel, overleden Utrecht 12 maart 1794 (aangifte als Johanna Catryna Werks), begraven te Utrecht (Buurkerk), acht dragers ƒ 2,-. Ondertrouwde Tiel 7 april 1746, ondertrouwde Utrecht 10 april 1746 - attestatie gegeven naar Utrecht Tiel 27 april 1746 - trouwde Utrecht (Domkerk) 4 mei 1746 Hendrik van Maanen, gedoopt Echteld 6 februari 1729 (aangifte als Henderik van Mane), overleden vóór 1775. Zoon van Aerd Aerdse van Mane en Nieske Geurtse. Catharina laat man noch kinderen na, maar wel mondige (meerderjarige) erfgenamen.

IIc.2 Anna Margarita Werk, gedoopt (NH; vader is roomsgezind) Tiel 23 maart 1721, overleden Utrecht 15 april 1776 (aangifte als Anna Margareta Werks), begraven te Utrecht (Nicolaikerk), acht dragers ƒ 2,-. Nooit getrouwd.

IIc.3 Johanna Werk, overleden Utrecht 19 juni 1788 (aangifte als Jacoba Werks), begraven te Utrecht (Buurkerk), acht dragers ƒ 2,-. Trouwde Utrecht (Domkerk) 14 november 1753 Gerrit van Beusekom, geboren te Maurik omstreeks 1730, overleden Utrecht 3 december 1811. Gerrit van Beusekom hertrouwde (onder huwelijksvoorwaarden) Blauwkapel 1 mei 1796 Anne Ozero, gedoopt Breda (Waalse kerk) 11 maart 1736, overleden Utrecht 12 mei 1822 (aangifte als Anna Osero).

Testament op sterfbed

Opgemaakt 14 juni 1775 's avonds om half elf ten huize van comparante "Catharina Werkts Weduwe van Wijlen Hendrik van Maanen, wonende binnen deze stad mij Nots: [notaris] bekend, zijnde de Comparante ziekelijk van lighaam, te bedde liggende, egter haar verstand, zinnen en uitsprake wel gebruikende, als aan ons Nots: en getuigen klaar bleek: ende verklaarde de Comparante uit aenmerkinge van de zekerheid des doods, en de onzekere uure van dien, voornemens te zijn," Zij herroept haar eerdere testamentaire en codicillaire beschikkingen en in het bijzonder het testament dat zij met haar man op 11 februari 1749 voor notaris Hendrik van Dam en getuigen heeft gemaakt. Zij stelt haar zuster Anna Margrieta Werkts en haar neef Hendrik Carel van Beusekom, zoon van haar zuster Johanna Maria Werkts bij Gerrit van Beusekom "in egte verwekt" tot universele erfgenamen. "beide in alle hare na te latene goederen, zoo roerende als onroerende, actien en crediten, gemund ofte ongemund goud en zilver, mitsgaders alle de klederen van de testatrice, zoo van zijde, linnen, als wolle, zonder enige uitzonderinge van alle, hoe dezelve ook genaemd, ofte waar die ook gelegen mogten wezen; en wel met die bepalinge te weeten, dat wanneer hare voorn[oemde] geinstitueerde zuster, of neef, een van hun beide, voor, ofte ook na de testatrice overlijdende, als dan de langstlevende zuster of neef, de goederen alleen, en geheel, zal moeten behouden." Verder benoemd zij Wijnand van Kruysse, burger van Utrecht, tot voogd over haar minderjarige neef. Getuigen zijn: Gerard Jan van Spall Junior, Adjunct Secretaris van Houten & 't Goij, en Adrianus Booij. De zieke Catharina ondertekende de akte met "catrin werkts weede [weduwe] van maane". Catharina herstelde en zou negentien jaar later overlijden.

IIIa. Filippus (Philippus) Werks, overleden Utrecht 18 december 1779, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk). Trouwde Utrecht (schepenbank) 16 mei 1722 Johanna Maria den Haan, overleden Utrecht 30 juni 1760, begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

Uit dit huwelijk:

IIIa.1 Dorothea Werckx, gedoopt Utrecht ( RK statie Dorstige Hartsteeg) 6 april 1723, overleden Utrecht 8 april 1723, gratis begraven te Utrecht (Geertekerkhof).

IIIa.2 Joannes Werckx, gedoopt Utrecht (RK statie Dorstige Hartsteeg) 26 januari 1725, overleden Utrecht 22 februari 1725, gratis begraven te Utrecht (Geertekerk).

IIIa.3 NN, kind van Philip Wercx, overleden Utrecht 30 oktober 1729, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

IIIa.4 NN, kind van Philippus Werck, overleden Utrecht 3 september 1731, gratis begraven te Utrecht (Nicolaikerk).

IIIa.5 Pieter Werks, overleden Utrecht 26 september 1754, gratis begraven te Utrecht (Buurkerk), laat vader en moeder na.

IIIa.6 Jacobus Werkx (Werks), burger van Utrecht, meester chirurgijn. In 1780 laatst gevonden levensteken. Nooit getrouwd?

Op 21 maart 1763 mag Jacobus Werks zich voor ƒ 1200,- eigenaar noemen van een pand aan de westzijde van de Nieuwe Gracht. Zijn vader Philippus Werks staat borg.

Chirurgijnsknecht Justus Bartholomeus van Straatsburg

Monsieur Jacobus Werks en Adolph de Jong, beiden meester chirurgijn te Utrecht, verklaren op 4 november 1772 tegenover notaris Jan Jacob Kruyder op verzoek van Cornelis Johannes van Straatsburg, meester zilversmid te Utrecht, en Maria Heereman, echtelieden, betreffende Justus Bartholomeus van Straatsburg - die in 1771 als constabel in dienst van de VOC voor de Kamer van Amsterdam met het schip Aschat naar Oost-Indië is gevaren en volgens bericht op 13 februari 1772 aan boord is overleden - dat hij een ongetrouwd jongman was en een wettige zoon van de genoemde Cornelis Johannes van Straatsburgh en Maria Heereman, echtelieden, die beiden nog in leven zijn en in Utrecht wonen. "[...] gevende de getuijgen voor redenen van wetenschap dat zij denzelven Justus Bartholomeus van Straatsburg wel hebben gekend, alzoo als Chirurgijns knegt in hunne dienst is geweest, en met dezelve famil jaaren omgang hebben, [...]".

Jacobus Werkx met onbekende bestemming vertrokken

Bij zijn overlijden op 18 december 1779 laat Philippus Werks, wonende te Utrecht in de wijk Oranjestam aan de Nieuwe Gracht bij de Magdalenabrug, een meerderjarige zoon na. Op 27 december 1779 verschijnt de naaste familie voor de momboirkamer waarna op 11 februari 1780 de deurwaarder voor dezelfde kamer verklaart "dat de zoon hier van daan vertrokken is." De vertrokken zoon zou Jacobus geweest kunnen zijn. Johannes was immers getrouwd en de overige kinderen op (zeer) jonge leeftijd overleden. Op een publieke veiling op 22 januari 1780 is de chirurgijn Werkx met 4500 gulden de hoogste bieder op een huizing, erf en grond met kelders en kluis te Utrecht, aan de zuidzijde van de Oude Gracht bij de Besembrug, op de hoek van de Lage Massegast of het Hekelsteegje. Het pand wordt een maand later opnieuw geveild omdat Jacobus Werkx geen borgen heeft kunnen of willen stellen en, volgens relaas van de stadsdeurwaarder Van Olst, stil is vertrokken.

IIIb. Lammert (Lambertus) Werk (Warike), geboren te Utrecht omstreeks 1714, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 29 maart tot 3 april 1800, lakenw[ever?], soldaat.

Trouwde (ondertrouw) (1) Leiden 28 november 1738 Johanna (Jannetje) van de(r) Velde, geboren te Leiden, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 10 tot 17 november 1759, spinster. Stiefdochter van Steven van de Velde, dochter van (vermoedelijk) Frans Deljee en Lijsbeth Greij.

Uit dit huwelijk:

IIIb.1 Klaas Werck, volgt IVb.

IIIb.2 Lammert Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 10 juli 1744, begraven te Leiden op het Bolwerk in de week van 13 tot 20 februari 1745.

IIIb.3 Steeven Werk, volgt IVc.

IIIb.4 Lammert Werk (d'Jonge), volgt IVd.

IIIb.5 Jannetie Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 8 april 1753, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 26 mei tot 2 juni 1753.

IIIb.6 Hendrik Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 17 april 1754, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 12 tot 19 oktober 1754.

IIIb.7 Philip Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 5 augustus 1756, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 19 tot 26 februari 1757.

Trouwde (ondertrouw) (2) - binnen één maand na het begraven van zijn eerste vrouw! - Leiden 14 december 1759 Stijntje de Kleijn, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 21 december 1724, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 23 februari tot 2 maart 1799. Dochter van Jakob de Kleijn en Aagje Lamaar.

Uit dit huwelijk:

IIIb.8 Hendrik Werk, volgt IVe.

IIIb.9 Elsje Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 7 april 1762, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 6 tot 13 september 1766.

IIIb.10 Geertruij Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 13 september 1764, overleden Leiden (Minnehuis) 2 april 1836, spinster. Trouwde (ondertrouw) Leiden 1 november 1788 Willem Montagne, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 17 januari 1765, overleden Hoorn (gevangenis) 18 maart 1827, wolscheider, wever, schrobbelaar, spinner. Zoon van Willem Montagne, warmoeziersknecht, en Catharina Stam.

IIIb.11 Bartholomeus Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 18 januari 1767.

Afstamming Lammert Werk

De afstamming van Lammert Werk is niet bewezen, omdat de doopinschrijving van hem niet in Utrecht was te achterhalen. Het is echter aannemelijk dat zijn ouders Claas Werks en Elsje Lamberts van Schuuren waren. Klaas, de oudste zoon van Lammert, zou dan zijn vernoemd naar Lammerts vader, en dochter Elsje naar Lammerts moeder en Lammert zelf naar zijn grootvader Lambert van Schuuren. Lammerts zus Geertruy zou dan zijn vernoemd naar hun beider grootmoeder Geertje Jans van Fickraad.

Komende uit Utrecht vestigde Lammert zich in Leiden, alwaar hij in 1738 als Jongman van Uijtregt voor de eerste keer in het huwelijk treedt. Met schriftelijke toestemming van zijn vader: de bruijdegom heeft behoorlijk consent van desselfs vader vertoont bij afgeleverde zijde. Lammert is dus minderjarig. Omdat mannen in Holland tot hun 25ste jaar ouderlijke toestemming voor hun huwelijk nodig hadden, heb ik zijn geboortejaar gesteld op omstreeks 1714. Zijn Utrechtse familie is overduidelijk van katholieke komaf en het wekt dan ook geen verbazing dat hij bij zijn tweede huwelijk in 1759 Roomsch blijkt te zijn.

Lammert Werk pleegde in zijn eerste huwelijk twee keer overspel

'Partner' (1) Sara Paradijs, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 3 oktober 1730, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 22 tot 29 november 1794. Dochter van Isaack Paradijs, spinder, en Catharina Jongerlingh.

Uit deze relatie:

Catharina Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 26 maart 1752, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in week van 26 september tot 3 oktober 1801. Trouwde (ondertrouw) Leiden 24 februari 1776 Jan Betrang, gedoopt Leiden (Loodskerk) 30 juli 1747, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 20 tot 27 oktober 1804, lakenwerker, aardappelwerker. Zoon van Klaas Betrang en Magtelt Vielijn (Vilain).

'Partner' (2) Jannetje Kostenobel, gedoopt Leiden (Marekerk) 10 november 1723, als jongedochter begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 20 tot 27 februari 1768. Dochter van Johannes Kostenobel en Catharina Simson.

Uit deze relatie:

Marijtje Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 10 juli 1757, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 3 tot 10 mei 1783. Nooit getrouwd.

Stijntje de Kleijn woonde ongehuwd samen met Jan van der Kleijn

Lammert Werk hertrouwde Stijntje de Kleijn, jongedochter van Leiden. Weliswaar was Stijntje niet eerder getrouwd geweest, maar samengewoond had zij wel. Drie en een half jaar deelde zij een huishouding met Jan van der Kleijn, die na tien jaar huwelijk van tafel en bed gescheiden was van Jacobmijntje Bojeva. Uit deze buitenechtelijke relatie is Jannetje in "onegt" geboren, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 8 februari 1753, begraven te Leiden op het Grote Bolwerk in de week van 25 januari tot 1 februari 1855. Op 3 maart 1753 wordt Jan van der Kleyn, geboren te Leiden, 42 jaar oud en spinner van beroep, wegens overspel met Steyntje de Kleijn veroordeeld tot: Verklaring van eerloosheid en meinedigheid, Ontzegging van het recht ooit een openbare functie te bekleden, boete van ƒ 400, -, subsidiair 10 jaar verbanning uit Holland en West- Friesland. Op dezelfde dag verklaarde de gevangene onvermogend te zijn en de boete niet te kunnen voldoen, waarna de verbanning ten uitvoer werd gebracht.

IVb. Klaas Werck, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 25 oktober 1739, overleden Leiden 18 mei 1817, rokjesw[ever], dekenw[erker?].

Trouwde (ondertrouw) (1) Leiden 19 september 1761 Jannetje Vervark, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 17 juni 1736, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 15 tot 22 januari 1763. Dochter van Pieter Vervark en Amelia Moerman.

Uit dit huwelijk:

IVb.1 Lambert Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 10 augustus 1762, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 5 tot 12 maart 1763.

Trouwde (ondertrouw) (2) Leiden 28 april 1764 Geertruijdt van Turenhout, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 28 april 1764, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 21 tot 28 februari 1801. Dochter van Joost (Joseph) van Turenhout, messenmakerknecht, soldaat, en Catharina (Kaatje) Meijering(h).

Uit dit huwelijk:

IVb.2 Claas Werk, volgt Va.

IVb.3 Lambert Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 28 september 1766, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 20 tot 27 december 1766.

IVb.4 Grietje Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 15 maart 1768, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 2 tot 9 december 1769.

IVb.5 Catharina Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 6 januari 1771, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 13 tot 20 juli 1771.

IVb.6 Hendrik Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 16 augustus 1772 (aangifte als Henrik Werk), begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 5 tot 12 september 1772.

Trouwde (schepenbank) (3) 30 mei 1801 Maartje de Reus, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 2 augustus 1733, overleden Leiden 18 februari 1812, weduwe van Willem Leupen. Dochter van Elias de Reus en Lena Montfoort.

Families Werk en Van Turenhout: goede bekenden en armoe troef

Het echtpaar Joost (Joseph) van Turenhout en Catharina (Kaatje) Meijering(h) waren halverwege de achttiende eeuw goede bekenden van de Leidse stamvader Lammert (Lambertus) Werk (Warike). In 1764 werden zij zelfs meer dan goede bekenden van elkaar toen Klaas, weduwnaar en Lammerts oudste zoon uit zijn eerste huwelijk met de in 1759 overleden Johanna (Jannetje) van de(r) Velde, trouwde met de even oude Leidse jongedochter Geertruijdt van Turenhout. Wederzijdse getuigen waren vader Lammert en moeder Catharina. Lammert en zijn zoon woonden aan de Middelstegracht, Geertruijdt en haar moeder op een steenworp afstand aan de Uiterstegracht. Samen zijn opa Lammert en oma Catharina ook getuigen bij de doop op 28 september 1766 van hun kleinkind Lambert. Dat beide gezinnen elkaar al langer kenden blijkt uit verschillende doopinschrijvingen. Catharina en Joseph getuigden in 1753 en 1754 bij de doop van Jannetie en Hendrik, zusje en broertje van Klaas, die overigens in hun eerste levensjaar overleden. Opmerkelijk is dat Joost (van Quivenhout genoemd) en Catharina op 26 maart 1753 aanwezig waren bij de doop van Catharina, een natuurlijke dochter van Lammert Werk en de 22 jaar oude en ongetrouwde Sara Paradijs.

Hoe leerden beide families elkaar kennen? Tijdens de rondgang van de bonmeesters in 1748 in het kader van het Provisioneel Middel woonden beide gezinnen op korte loopafstand van elkaar aan de oostzijde van de Uiterstegracht. Gezinshoofden Johanna en Catharina waren op dat moment buitenshuis, maar hun buren verstrekten de gegevens aan de bonmeester. Beide vrouwen verdienden in loondienst de kost in de textielnijverheid: Johanna als spinster en Catharina als breister. Waar waren hun mannen? Dienden zij in hetzelfde legeronderdeel? Beiden staan in het opschrijfboekje namelijk geregistreerd als soldaat en waren kennelijk om die reden uitwonend. Met deze korte en summiere verkenning is het ontstaan van de nauwe band tussen beide gezinnen echter nog niet verklaard. De fysieke afstand was klein en dat maakte het in ieder geval mogelijk gemakkelijk met elkaar in contact te komen. Ook uit sociaaleconomisch standpunt bezien was de afstand klein. Beide gezinnen voorzagen op vergelijkbare manier in hun levensonderhoud en waren daarbij afhankelijk van steun van het gereformeerde Huissittenhuis. Zowel Johanna als Catharina waren ingedeeld in de laagste belastingklasse (klasse 1) en voor hetzelfde bedrag (veertien stuivers aan de stad Leiden en 56 stuivers aan het gewest) aangeslagen. Hun "in de poort" (achteraf) gelegen armetierige huurwoningen vertegenwoordigden slechts een schamele huurwaarde van achttien stuivers per jaar.

Juni 1748 braken in Leiden de zogenaamde pachteroproeren uit. De pachters vroegen meer belasting van de mensen dan zij eigenlijk mochten. De Staten van Holland zagen zich gedwongen de verpachte belastingen met onmiddellijke ingang af te schaffen. Daarvoor in de plaats kwam een tijdelijke maatregel: het Provisioneel Middel tot remplacement der afgeschafte pagten van 1748, waarmee werd voorkomen dat de overheidskas opdroogde. Ambtelijke belastingontvangers, collecteurs geheten, namen de plaats in van de gehate pachters.

Leiden telde in 1748 acht wijken, iedere wijk was verdeeld in een aantal kleinere administratieve eenheden, zogeheten bonnen. De Uiterstegracht was gelegen in bon Nicolaasgracht. Op 22, 23, 24, 26, 27 en 28 augustus 1748 inventariseerden de bonmeesters de aldaar wonende huishoudens.

Het belastingkohier telde zes klassen. In klasse 1 vielen vooral bedeelden; personen met een jaarinkomen van tweeduizend gulden of meer werden ingedeeld in klasse 6. Eén gulden was twintig stuivers waard.

IVc. Steeven Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 23 januari 1746, overleden Leiden 24 april 1814, begraven Leiden 26 april 1814, lakenw:[ever?].

Trouwde (1) Leiden (Pieterskerk) 20 januari 1771 Sara de Vrind, gedoopt Leiden (RK) 8 mei 1738, begraven te Leiden op het Grote Bolwerk in de week van 1 tot 8 februari 1800. Dochter van Joannes de Vrindt, dekenwr., en Maria Colpaert.

Uit dit huwelijk:

IVc.1 Sara Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 7 juni 1767, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 25 juli tot 1 augustus 1767.

IVc.2 Lambert Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 20 september 1768, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 18 tot 25 december 1773.

IVc.3 Stijntje Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 19 maart 1772, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 21 tot 28 november 1772.

IVc.4 Lammert Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 23 november 1774, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 13 tot 20 december.

IVc.5 Jan Werk, volgt Vb.

Trouwde (2) Leiden (schepenbank) 1 maart 1806 Marijtje Kref, gedoopt Leiden 1 oktober 1757, overleden Leiden (Minnehuis) 3 januari 1823, spinster, weduwe van Gerrit de Clercq. Dochter van Jan Kref en Marijtje de Graaf. Getuige voor Steeven Werk zoon Jan Werk. Marijtje Kref hertrouwde Leiden 4 juli 1815 Jan Andries Geijsenij, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 26 juni 1759, overleden Leiden 31 december 1822, spinner.

IVd. Lammert Werk (d'Jonge), gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 27 mei 1750, overleden Leiden 15 december 1817, lakenw:[ever?], spinder, dekenwerker, kaarder. Trouwde (ondertrouw) Leiden 8 maart 1771 Elizabeth van Reijn, gedoopt (RK) Leiden 5 november 1748, overleden Leiden 17 januari 1817. Dochter van Joannis van Reijn en Engeltje Randa.

Uit dit huwelijk:

IVd.1 Stijntje Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 20 december 1770, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 16 tot 23 februari 1771.

IVd.2 Engeltje Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 8 maart 1772, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 4 tot 11 november 1775.

IVd.3 Elisabeth Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 17 maart 1784, overleden Leiden 31 december 1853, fruitverkoopster, koopvrouw, spinster, winkelierster. Trouwde (schepenbank) Leiden 1 maart 1806 Jan Kasteel, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 9 januari 1782, overleden Leiden 4 juli 1849, warmoezier(sknecht). Zoon van Jan Kasteel, warmoezier, en Elisabeth Sloos.

IVe. Hendrik Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse kerk) 14 december 1760, overleden Leiden 17 februari 1817, dekenwerker, dresseerder, schrobbelaar, spinder.

Trouwde (ondertrouw) (1) Leiden 3 april 1778 zijn volle nicht Geertruij Dekker, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 16 september 1751, begraven te Leiden op het Papegaais Bolwerk in de week van 25 november tot 2 december 1797. Dochter van Isaak Dekker en Jannetje de Kleijn.

Uit dit huwelijk:

IVe.1 Lambert Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 20 mei 1778, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 27 mei tot 3 juni 1780.

IVe.2 Elisabeth Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 15 november 1780, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 22 tot 29 mei 1790.

IVe.3 Markus Werk, gedoopt Leiden (Pieterskerk) 9 februari 1783, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 13 tot 20 december 1783.

IVe.4 Bartholomeus Werk, volgt Vc.

IVe.5 Francisca Jacoba Werk, geboren Coevorden 4 januari 1789, overleden Leiden (Minnehuis) 21 februari 1855, spinster.

Had een relatie met Hendrik Owel, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 22 december 1782, overleden Leiden 16 september 1835, schrobbelaar, kledermaker. Uit deze relatie Cornelia Werk, geboren Leiden 17 december 1822, overleden Leiden 1 februari 1901, koopvrouw. Cornelia Werk was ongehuwd moeder van Hendrik Werk, geboren Leiden 20 januari 1842, overleden (gesneuveld) ten noorden / noordoosten van Lampermeij (Atjeh), tuinman, fuselier Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger.

Trouwde Leiden 6 september 1838 Barend Olivier, gedoopt Leiden (Marekerk) 28 januari 1772, overleden Leiden 13 december 1848, lakenwr, schrobbelaar, weduwnaar van Susanna van Biemen. Zoon van Lambert Olivier, lakenw., en Antje van Wijk.

Trouwde (schepenbank) (2) Leiden 6 januari 1798 Grietje Leszele, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 26 oktober 1755, overleden Leiden 19 december 1812, begraven Leiden 21 december 1812, spinster. Dochter van Abraham Lessele, warmoeziersknecht, en Lea Leget.

Uit dit huwelijk:

IVe.8 Willem Frederik Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 21 april 1799, begraven te Leiden op het Papegaaijs Bolwerk in de week van 6 tot 13 september 1800.

Trouwde (3) Leiden 11 augustus 1814 Jacomijntje Erades, gedoopt Leiden 6 september 1772, overleden Leiden 30 mei 1829, spinster, weduwe van Simon Terdu. Dochter van Jacobus Eradus, lakenwr., en Maria Maartense.

Uit dit huwelijk:

IVe.9 Hendrika Werk, geboren Leiden 13 mei 1815, overleden Leiden 15 september 1817.

Va. Claas Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 17 februari 1765, overleden Leiden 2 juli 1819, (gepensioneerd) soldaat, wolkammer(sknecht). Trouwde (ondertrouw) Leiden 15 juni 1787 Johanna Dekker, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 9 mei 1756, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 17 tot 24 januari 1801, weduwe van Willem Geenjaar. Dochter van Louwe Rens (Laurens) Dekker (Decker), vleeshouwerknecht, en Susanna van den Berg.

Uit dit huwelijk:

Va.1 Geertruij Johanna Werk, geboren Leiden 17 april 1788, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 20 april 1788, overleden Leiden (Heilige Geest en Arme Wees- en Kinderhuis) 23 november 1807, begraven Leiden 27 november 1807.

Va.2 Susanna Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 7 oktober 1790, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 30 oktober tot 6 november 1790.

Va.3 Nicolaas Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 13 november 1791, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 20 tot 27 juni 1795.

Va.4 Nicolaas Werk, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 15 mei 1796, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 23 oktober tot 1 november 1800.

Va.5 Willem Fredrik, gedoopt Leiden (Marekerk) 12 november 1799, begraven te Leiden op het Valken Bolwerk in de week van 16 tot 23 november 1799.

Uit dit huwelijk:

Vc.1 NN Werk, geboren te Leiden, ongedoopte zoon van Bartolomeus Werk, 8 dagen oud overleden Leiden 8 februari 1809, begraven Leiden 12 februari 1809.

Vc.2 Sara Elizabeth Werk, geboren Leiden 12 januari 1810, gedoopt Leiden (Hooglandse Kerk) 14 januari 1810, begraven Leiden 13 januari 1813.

Vc.3 Sara Johanna Maria Werk, geboren Leiden 17 september 1812, overleden Leiden 26 juni 1875, spinster, sjouwster. Ondertrouwde Leiden 28 februari 1845, trouwde Leiden 13 maart 1845 Abraham de la Rie, geboren Leiden 20 april 1816, overleden Leiden 4 november 1859, wever, sjouwer. Zoon van Abraham de la Rie, sjouwer, en Elisabeth van der Linden.

Vc.4 Johanna Maria Sara Werk, geboren Leiden 17 september 1812, overleden Leiden 11 november 1886, spinster, schrobbelaarster. Ondertrouwde Leiden 26 oktober 1838, trouwde Leiden 8 november 1838 Bernardus van der Lelie, geboren Leiden 29 september 1815, overleden Leiden 21 december 1872, wever, sjouwer, opperman. Zoon van Bartholomeus van der Lelie, (deken)wever, sjouwer, en Cornelia de Gunst, spinster.

Vc.5 Geertruij Werk, geboren Leiden 21 oktober 1815, overleden Leiden 20 december 1893, spinster. Ondertrouwde Leiden 10 februari 1837, trouwde Leiden 9 maart 1837 Elias Dionet, geboren Leiden 4 februari 1819, overleden Leiden 13 oktober 1894, opperman, stadswerker, sjouwer, werkman. Zoon van Elias Dionet, wolkammer, oudijzerkoper, koopman / negotiant, en Aagje (Agatha) le Pair (Lepaer).

Vc.6 Bartholomeus Werk, geboren Leiden 4 april 1821, overleden Leiden 25 december 1844, spinder. Nooit getrouwd. Medische conditie bij inschrijving voor de Nationale Militie: "gebrekkig".

Vc.7 Johannes Werk, geboren Leiden 2 mei 1823, overleden 14 juni 1845, spinder, dekenwerker. Nooit getrouwd. Medische conditie bij inschrijving voor de Nationale Militie: "gebrekkig en te klein [1 m 52 cm]".

Vc.8 Hendrik Werk, geboren Leiden 26 februari 1825, overleden Leiden 7 maart 1825.

Vc.9 Hendrik Werk, volgt VIa.

Vc.10 Willem Werk, geboren Leiden 1 mei 1828, overleden Leiden 8 mei 1849, twijnder, sjouwer. Nooit getrouwd.

Vc.11 Elisabeth Werk, geboren Leiden 9 juli 1830, overleden Leiden 22 oktober 1908, spinster, werkster. Ondertrouwde Leiden 16 september 1859, trouwde Leiden 28 september 1859 Pieter Bouman, geboren Leiden 8 mei 1827, overleden Leiden 7 januari 1879, warmoezier. Zoon van Jan Jacobus Bouman, warmoeziersknecht, en Maria Crispijn.

Vc.12 Pieter Werk, volgt VIb.

Uit dit huwelijk:

VIa.1 Maria Elizabeth Werk, geboren Groningen 6 april 1851, overleden Groningen 19 augustus 1852.

VIa.2 Maria Elisabeth Werk, geboren Groningen 19 januari 1853, overleden Groningen 7 juni 1883. Trouwde Groningen 16 april 1876 Johannes Hinderikus Blaauw, geboren Groningen 19 mei 1852, overleden Groningen 19 april 1931, tuinier, bloemkweker, arbeider, kramer, koopman, reiziger, wafelbakker, arbeider, los werkman, pakhuisknecht. Zoon van Hendrik Blaauw, metselaar(sknecht), arbeider, zolderknecht, agent van politie, en Grietje Hooghuis, dienstmeid. Johannes Hinderikus Blaauw hertrouwde Groningen 25 april 1886 Iebeltje Hinderika Rosema, geboren Groningen 8 mei 1861, overleden Groningen 22 februari 1926.

VIa.3 Catharina Johanna Werk, geboren Groningen 24 juni 1855, overleden Obergum (Winsum) 26 juli 1928.

	Trouwde (1) Groningen 2 december 1877 Jan de Roode, geboren Groningen 6 mei 1854, overleden Groningen 11 januari 1893, arbeider, kramer, inlands kramer, wafelbakker, koopman. Zoon van Christoffer de Roode, wever(sknecht), arbeider, werkman, werkman gasfabriek, en Elizabeth Holt, werkster, arbeidster.
	Trouwde (2) Groningen 24 december 1893 Geert Reining, geboren Groningen 26 februari 1856, overleden Groningen 11 augustus 1941, arbeider, kermisreiziger, kramer, dagloner, weduwnaar van Marchien Poelman, eerder weduwnaar van Johanna Roffel. Zoon van Freerk Geerts Reining, landbouwersknecht, arbeider, en Geertje Jans van der Laan, dienstmeid.

VIa.4 Hendrik Werk, geboren Groningen 26 september 1857, overleden Groningen 7 december 1859.

VIa.5 Catharina Andriesina Werk, geboren Leens 31 mei 1859, overleden Assen 17 januari 1945.

	Trouwde (1) Groningen 28 november 1886 haar zwager Willem Cornelis de Roode, geboren Groningen 21 januari 1857, overleden Groningen (Academisch Ziekenhuis) 25 september 1892, blauwverver, beroepsmilitair K.N.I.L., reiziger, arbeider, kermisreiziger. Zoon van Christoffer de Roode, wever(sknecht), arbeider, werkman, werkman gasfabriek, en Elizabeth Holt, werkster, arbeidster.
	Trouwde (2) Groningen 10 augustus 1893 Jan Akkerman, geboren Meedhuizen (Delfzijl) 28 september 1850, overleden Assen 12 juli 1919, landbouwer, tolpachter, dagloner, koopman, arbeider, kermisreiziger, tapper, schipper, fabrieksarbeider, arbeider, weduwnaar van Anje Folkersma. Zoon van Aldert Harms Akkerman, dagloner, landbouwer, en Harmke Klaassens Klatter, werkmeid, landbouwster.

VIa.6 NN Werk, levenloos geboren zoon Baflo 8 juli 1861.

VIa.7 Hendrik Werk volgt VIIa.

VIa.8 Jan Bartus Werk, volgt VIIb.

VIa.9 Jan Frederikus Werk, geboren Slochteren 1 oktober 1866, overleden Groningen 4 december 1866.

VIa.10 Frederika Werk, geboren Groningen 22 augustus 1868, overleden Groningen (Academisch Ziekenhuis) 26 januari 1919, ventster.

	Trouwde (1) Groningen 25 februari 1894 Feike Roodbergen, geboren Groningen 26 juli 1869, overleden Dokkum 8 juli 1904, meubelmaker, schrijnwerker, arbeider, kermisreiziger. Zoon van Antoon Roodbergen, schippersknecht, stuurman, schipper, arbeider, en Heiltje Glim, werkster.
	Trouwde (2) Groningen 30 juli 1917 Jurrie Mulder, geboren Groningen 7 januari 1885, overleden Groningen 30 augustus 1969, straatmaker, opperman, losarbeider. Zoon van Douwinus Mulder, bakker, en Gaaske Bruinenga, wasvrouw, kasteleinse. Jurrie Mulder hertrouwde Groningen 14 augustus 1919 Alida Perdok, geboren Groningen 3 mei 1886, overleden Groningen 7 oktober 1961.

VIa.11 Sara Werk, geboren Groningen 7 april 1871, overleden Delfzijl 20 oktober 1871.

VIb. Pieter Werk, geboren Leiden 28 juni 1833, overleden Leiden 3 november 1907, fabrieksarbeider, fabriekswerker, dekenwerker, wever, dekenstrijker.

Ondertrouwde Leiden 26 oktober 1860, trouwde (1) Leiden 7 november 1860 Maria Arnoldus, geboren Leiden 1 juli 1832, overleed Leiden 10 oktober 1887. Dochter van Pieter Arnoldus, lakenwever, en Catharina van Dissel, dienstbode, werkster.

Uit dit huwelijk:

VIb.1 Sara Werk, geboren Leiden 1 april 1861, overleden Leiden 25 augustus 1948, begraven Leiden (Rhijnhof) 28 augustus 1948. Ondertrouwde Leiden 24 september 1891, trouwde Leiden 7 oktober 1891 Pieter Buitendijk, geboren Leiden 11 oktober 1866, overleden Leiden 16 oktober 1943, gasfitter. Zoon van Hendrik Buitendijk, fabriekwerker, fabrieksarbeider, en Jannetje Zaalberg, werkster.

VIb.2 Pieter Werk, volgt VIIc.

VIb.3 Bartholomeus Werk volgt VIId.

VIb.4 Catharina Werk, geboren Leiden 22 april 1868, overleden Leiden 23 november 1889. Nooit getrouwd.

VIb.5 Willem Fredrik Werk, volgt VIIe.

VIb.6 Johanna Werk, geboren Leiden 3 februari 1873, overleden Leiden 16 maart 1955, fabrieksarbeidster. Ondertrouwde Leiden 13 september 1895, trouwde Leiden 25 september 1895 Nicolaas Blankenstijn, geboren Leiden 17 april 1873, overleden Leiden 30 maart 1961, begraven Leiden (Rhijnhof) 4 april 1961, fabrieksarbeider, sjouwer, bleker(sknecht), metaalwerker. Zoon van Jacobus Theodorus Blankenstijn, sjouwer, kalkbrandersknecht, en Geertrui Wijling.

VIb.7 Hendrik Werk, geboren Leiden 3 april 1876, overleden Leiden 30 september 1896, instrumentmaker. Nooit getrouwd.

VIb.8 Maria Werk, geboren Leiden 23 juli 1879, overleden Leiden 24 mei 1941, begraven Leiden (Rhijnhof) 28 mei 1941, blekersmeid, fabrieksarbeidster, spinster. Nooit getrouwd.

Ondertrouwde Leiden 1 oktober 1891, trouwde (2) Leiden 14 oktober 1891 zijn schoonzus Adriana Catharina Wilhelmina Labordus, geboren Leiden 14 oktober 1835, overleden Oegstgeest 31 januari 1919, weduwe van Pieter Arnoldus. Dochter van Abraham Labordus, schrobbelaar, fabriekswerker, en Catharina Jannetje Spaanderman.

VIIa. Hendrik Werk, geboren Delfzijl 16 oktober 1862, overleden Groningen 2 september 1945, begraven Groningen (Zuiderbegraafplaats) 7 september 1945, reiziger, arbeider, koopman, vlinteklopper (keienklopper), kermisreiziger, schipper, venter. Trouwde Groningen 4 december 1887 Frouke Bremer, geboren Groningen 9 april 1860, overleden Groningen 18 januari 1941, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats). Dochter van Hindrik Bremer, voermansknecht, arbeider, koopman, en Trientje Bronsdijk, koopvrouw, winkelierster.

Uit dit huwelijk:

VIIa.1 Hindrik Werk, volgt VIIIa.

VIIa.2 Nanno Klaas Werk, geboren Kloosterburen 23 augustus 1889, overleden Nietap (Roden) 2 november 1962, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), loopknecht, venter, kermisreiziger, kermisexploitant. Nooit getrouwd.

VIIa.3 Johannes Christiaan Werk, volgt VIIIb.

VIIa.4 Folkert Werk, geboren Musselkanaal (Onstwedde) 19 oktober 1893, overleden Nietap (Roden) 20 maart 1966, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), venter, schipper, kermisreiziger, kermisexploitant. Nooit getrouwd.

VIIa.5 Klaas Werk, geboren Groningen 16 januari 1896, overleden Noordbroek 16 juni 1896.

VIIa.6 Trientje Werk, geboren Rottum (Kantens) 19 juli 1897, overleden Leek 15 februari 1978, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), ventster, bakster, kermisexploitante. Nooit getrouwd.

VIIa.7 Klaas Werk, geboren Musselkanaal (Onstwedde) 17 oktober 1900, overleden Groningen (Academisch Ziekenhuis) 9 februari 1978, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), venter, schipper, kermisexploitant. Nooit getrouwd.

Firma's H. Werk en Gebroeders Werk voor de lekkere trek

Wanneer Hendrik Werk en Frouke Bremer omstreeks 1888 aan een zelfstandig bestaan als kermisreizigers beginnen, beschikken zij slechts over bescheiden middelen. Hun eerste kraam was een suikerkraam die maar net op een "soort marinejol" paste, zo blijkt uit het afscheidsinterview die de gebroeders Nanno Klaas, Folkert. Klaas en Trientje Werk in 1962 aan de Leekster Courant gaven. Het dekzijl diende als huif waaronder werd overnacht. Met een noodroer stuurde Frouke het scheepje door de kanalen van het Groningse Hogeland, hun eerste werkgebied. Op het kermisterrein aangekomen werd de tent snel opgezet en die diende dan tevens als nachtverblijf. Na enkele jaren onder primitieve omstandigheden gewerkt en 'gewoond' te hebben kocht Hendrik voor 35 gulden de oliebollenkraam van Lemoin en een scheepje voor 17 gulden en 50 cent. Dankzij het zakelijk inzicht van Frouke bouwden zij een goed bestaan op.

In 1914 verkocht Hendrik Werk zijn demontabele houten gebakkraam aan zijn kinderen Nanno Klaas, Folkert en Klaas. Uit de verkoopakte blijkt dat zij oliebollen, wafels, en poffertjes verkochten. De dorst kon worden gelest met limonade en bier. Aanvankelijk reisde het gezin van kermis naar kermis onder de firmanaam H. Werk, maar in 1928 namen zij de firmanaam Gebroeders Werk aan. Zij verplaatsten zich per schip, waardoor hun werkterrein beperkt bleef tot de provincie Groningen en het noorden van Drenthe. Omstreeks 1937 kochten de gebroeders hun eerste rijdende gebakkraam en trokken daarmee door heel Nederland. Wegens gebrek aan opvolging beëindigden zij hun vennootschap in 1961. De drie broers trokken zich met zus Trientje terug in een woonhuis te Nietap. Hun oudste broer Hindrik bouwde een bestaan op bij de spoorwegen. Johannes Christiaan handelde in groente en fruit. Lees meer in:

Werk, water en wafels, HuppelDePup, afdelingsorgaan van de afdeling Groningen van de Nederlandse Genealogische Vereniging, mei 2005, jaargang 12 nr. 2, blz. 54-56.

Zes handvatten, Roots@Groningen, afdelingsorgaan van de afdeling Groningen van de Nederlandse Genealogische Vereniging, januari 2008, jaargang 15 nr. 1, blz. 12-14.

VIIb. Jan Bartus Werk, geboren Assen 1 september 1864, overleden Groningen 15 december 1926, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), reiziger, schipper, koopman, kermisreiziger, wafelbakker. Trouwde Groningen 15 juli 1888 Anna Huizinga, geboren Groningen 13 januari 1868, overleden Groningen 30 maart 1928, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), wafelbakster. Dochter van Wiepko Huizenga. arbeider, voermansknecht, vuilnismenner, touwslager, stadsreiniger, en Annechien Folkers, arbeidster.

Uit dit huwelijk:

VIIb.1 Hendrik Werk, volgt VIIIc.

VIIb.2 Anna Jantina Werk, geboren Groningen14 oktober 1894, overleden Groningen 28 mei 1964, begraven te Groningen (Zuiderbegraafplaats), huishoudster. Nooit getrouwd.

VIIb.3 Louwrens Werk, volgt VIIId.

VIIc. Pieter Werk, geboren Leiden 24 juli 1863, overleden Leiden 1 mei 1944, fabriekswerker, fabrieksarbeider, spinner, sjouwer. Ondertrouwde Leiden 29 oktober 1886, trouwde Leiden 10 november 1886 Cornelia Colpa, geboren Leiden 30 januari 1863, overleden Leiden 20 december 1953. Dochter van Jacob Colpa, sjouwer, opperman, arbeider, machinist, stoker, en Christina Wilhelmina Onvlee.

Uit dit huwelijk:

VIIc.1 Pieter Werk, volgt VIIIe.

VIIc.2 Christina Wilhelmina Werk, geboren Leiden 6 mei 1899, overleden Leiden 22 juli 1957, begraven Leiden (Rhijnhof) 26 juli 1957, verpleegster, huishoudster.

Trouwde (1) Leiden 28 september 1921, scheidde Leiden 26 oktober 1931 Abram Stakenburg, geboren Leiden 30 augustus 1896, overleden Amersfoort 17 april 1971, beroepsmilitair (sergeant 16de Regiment Infanterie), fotograaf (zelfstandig ondernemer). Zoon van Hendrik Stakenburg en Lampje Nekeman. Abram Stakenburg hertrouwde Amersfoort 21 juni 1933 Johanna Pieternella Frölich, geboren Rotterdam 11 november 1905, overleden Amersfoort 22 januari 1999.

Trouwde (2) Leiden 14 maart 1945 Jacobus Lambertus Sjardijn, geboren Leiden 17 juli 1892, overleden Leiden 17 april 1971, wasknecht (Endegeest te Oegstgeest), weduwnaar van Johanna Petronella Adriana Maria Peute. Zoon van Jacobus Sjardijn en Johanna van der Linden. Jacobus Lambertus Sjardijn hertrouwde Leiden 17 maart 1960 Johanna Frederika Taffijn, geboren Leiden 4 november 1896, overleden Leiderdorp 19 juni 1977.

VIId. Bartholomeus Werk, geboren Leiden 25 oktober 1865, overleden Leiden 16 februari 1940, fabrieksarbeider, fabriekwerker, magazijnknecht.

Ondertrouwde Leiden 12 juni 1891, trouwde (1) Leiden 24 juni 1891 Lena den Os, geboren Leiden 31 mei 1868, overleden (kraambed) Leiden 13 maart 1893, fabrieksarbeidster. Erkend en gewettigd bij huwelijk Carel Daniel den Os, vachtenbloter, baggerman, en Geertrui van der Ouweelen.

Uit dit huwelijk:

VIId.1 Pieter Werk, geboren Leiden 9 maart 1893, overleden 11 maart 1893.

Ondertrouwde Leiden 30 september 1897, trouwde (2) Leiden 13 oktober 1897 Jannetje van der Reijden, geboren Leiden 23 maart 1871, overleden Leiden 9 november 1952, arbeidster. Dochter van Izak van der Reijden, sjouwer, straatveger, straatreiniger, en Jannetje van Leeuwen.

Uit dit huwelijk:

VIId.2 Pieter Hendrik Werk, volgt VIIIf.

VIId.3 Izak Johannes Jacobus Werk, volgt VIIIg.

VIId.4 Bartholomeus Willem Werk, volgt VIIIh.

VIIe. Willem Fredrik Werk, geboren Leiden 26 november 1870, overleden Leiden 13 januari 1945, begraven Leiden (Rhijnhof) 17 januari 1945, fabrieksarbeider, grofsmid, sjouwer, los werkman. Ondertrouwde Leiden 21 april 1898, trouwde Leiden 4 mei 1898 Judith Keizer, geboren Leiden 10 april 1874, overleden Leiden 3 januari 1971. Dochter van Bartholomeus Keijzer, steendrukker, fabrieksarbeider, en Jacoba de Koning.

Uit dit huwelijk:

VIIe.1 Pieter Werk, geboren Leiden 12 februari 1899, overleden Leiden 14 augustus 1920, magazijnknecht. Nooit getrouwd.

VIIe.2 Jacoba Werk, geboren Leiden 1 juli 1900, overleden Leiden (Academisch Ziekenhuis) 31 december 1946. Trouwde Leiden 7 november 1928 Petrus van der Lucht, geboren Leiden 7 oktober 1898, overleden Leiden 7 mei 1962, dekenwever, machinehersteller. Zoon van Johannes van der Lucht, smid, en Helena Ruitenbeek. Petrus van der Lucht hertrouwde Leiden 13 augustus 1924 Geertruida Elisabeth Philippo, geboren Leiden 1 mei 1902, overleden Leiden 29 december 1996, weduwe van Andries Onvlee.

VIIe.3 Bartholomeus Werk, volgt VIIIi.

VIIe.4 Willem Frederik Werk, volgt VIIIj.

VIIe.5 Izak Werk, geboren Leiden 18 januari 1905, overleden Leiden 2 januari 1916.

VIIe.6 Hendrik Werk, geboren Leiden 9 april 1906, overleden Leiden 3 juli 1925, fabrieksarbeider. Nooit getrouwd.

VIIe.7 Cornelis Gijsbertus Werk, volgt VIIIk.

VIIe.8 Frederik Werk, geboren Leiden 27 juni 1910, overleden Leiden 2 oktober 1910.

VIIIa. Hindrik Werk, geboren Groningen 14 oktober 1887, overleden Groningen 6 juli 1961, gecremeerd Dieren 10 juli 1961, smidsleerling en loopknecht; (waarnemend) voorslager, wagenlichter, bankwerker en wagenmeester gedurende 40 jaar dienstverband bij de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) respectievelijk Nederlandsche Spoorwegen (NS). Trouwde Groningen 2 maart 1916 Anna Joosten, geboren Groen, geboren Groningen 18 oktober 1891, overleden Groningen 21 september 1973, gecremeerd Groningen 25 september 1973. Dochter van Johannes Wilhelmus Joosten (op 19-jarige leeftijd door hem erkend en gewettigd bij huwelijk), soldaat infanterist, ziekenoppasser en soldaat ziekenverpleger in het Koninklijk Nederlandsch (Oost-)Indisch Leger; ziekenoppasser en hospitaalbediende in het Militair Hospitaal te Vlissingen respectievelijk te Den Haag, en Margrietha Groen, dienstbode in Groningen, min in Leeuwarden in het gezin van opperrabbijn Lion Wagenaar, dienstbode in Amsterdam en Den Haag.

Uit dit huwelijk:

VIIIa.1 Hindrik Werk, volgt IXa.

VIIIa.2 Anne Werk, monteur, hoofdscheepswerktuigkundige Stoomvaart Maatschappij Nederland, inspecteur Scheepvaartinspectie.

VIIIb. Johannes Christiaan Werk, geboren Groningen 30 maart 1891, overleden Groningen (Huize Patrimonium) 2 mei 1978, gecremeerd te Groningen, loopknecht, treinpoetser, arbeider, koopman, groentehandelaar; exploiteerde groente- en fruitwinkels in Groningen, achtereenvolgens in de Marwixstraat, aan het Schuitendiep en in de Nieuwe Ebbingestraat. Trouwde Sappemeer 8 september 1917 Jantje Klein, geboren Sappemeer 3 mei 1893, overleden Groningen (Huize Patrimonium) 31 oktober 1982, gecremeerd te Groningen, modiste. Dochter van Jan Klein, timmerman, en Barbera van Sloten, dienstmeid.

Uit dit huwelijk:

VIIIb.1 Frouke Enny Werk, geboren Groningen 10 juni 1918, overleden Haarlem 1 juni 1973, gecremeerd Driehuis (Westerveld) 5 juni 1973. Trouwde Groningen 29 januari 1945 Willem Bouwman, geboren Groningen 7 februari 1917, overleden Haarlem 7 september 1990, schilder. Zoon van Klaas Bouwman, schilder, en Allerdiena van der Borg.

VIIIb.2 Jan Johan Werk, volgt IXb.

VIIIb.3 Johannes Christiaan Werk, volgt IXc.

VIIIb.4 Jacob Pieter Werk, volgt IXd.

VIIIb.5 Henriëtta Barbara Jantiena Werk, hoedenontwerpster. Trouwde Florimond Harm Josephus Dijkinga, officier Koninklijke Marine.

VIIIf. Pieter Hendrik Werk, geboren Leiden 1 november 1899, overleden Leiden (Academisch Ziekenhuis) 14 augustus 1949, begraven Leiden (Rhijnhof) 18 augustus 1949, behanger. Trouwde Leiden 30 januari 1924 Elisabeth Sara de Feij, geboren Leiden 15 oktober 1896, overleden Leiden (Lorentzhof) 25 september 1977, gecremeerd Den Haag (Ockenburgh) 28 september 1977. Dochter van Hendrik Gerardus de Feij, sjouwer, kuiper, en Jannetje Boom, fabriekwerkster.

Uit dit huwelijk:

VIIIf. Jannetje Werk, geboren Leiden 17 april 1926, overleden Rotterdam 3 augustus 2003. Trouwde Leiden 11 augustus 1952 Adrianus Roedoe, geboren Rotterdam 2 januari 1923, overleden Rotterdam 2 december 1980, schilder (o), reiniger, magazijnbediende Roteb. Zoon van Jacobus Roedoe en Maria Francisca Dukers.

VIIIg. Izak Johannes Jacobus Werk, geboren Leiden 31 januari 1905, overleden Leiderdorp 5 oktober 1979, begraven Leiderdorp (Algemene Begraafplaats) 9 oktober 1979, arbeider, touwspinner, magazijnmeester touwfabriek. Trouwde Leiden 23 oktober 1929 Cornelia Sira, geboren Leiden 22 juli 1907, overleden Leiderdorp 13 januari 1998, begraven Leiderdorp (Algemene Begraafplaats) 17 januari 1998. Dochter van Nicolaas Sira, fabrieksarbeider, en Maria Johanna Laterveer.

Uit dit huwelijk:

VIIIg.1 Bartholomeus Werk, boekbinder (Werner Drukkers aan de Papeweg in Wassenaar), gouden speld PvdA, Lid in de Orde van Oranje Nassau, erepenning gemeente Leiden. Trouwde Maria Catharina Roozendaal.

VIIIg.2 Maria Johanna Werk.

VIIIg.3 Izak Johannes Jacobus Werk, geboren Leiden 7 december 1934, overleden Leiden 29 september 2008, begraven Leiden (Rhijnhof) 4 oktober 2008. Trouwde Jannetje Isabella Betgen.

VIIIg.4 Nicolaas Werk, geboren Leiden 22 mei 1942, overleden Oegstgeest (Endegeest) 10 juni 1992, begraven Leiden (Rhijnhof) 13 juni 1992. Nooit getrouwd.

VIIIg.5 Jannetje Werk.

VIIIg.6 Cornelis Werk, geboren Leiden 7 november 1946, overleden Leiderdorp 19 december 2002, begraven Leiderdorp (Algemene Begraafplaats Hoog Madeseweg) 24 december 2002. Trouwde, scheidde Annigje de Bruijn.

VIIIi. Bartholomeus Werk, geboren Leiden 29 januari 1902, overleden Leiden 20 september 1983, in 1917 in dienst getreden van dekenfabriek J.C. Zaalberg & Zoon te Leiden, aanmaker, voorspinner en wolspinner, was werkzaam in de garenspoelerij en dekengarenmagazijn, lid van de ondernemingsraad en de voorloper daarvan de fabriekscommisie; vierde op 26 juni 1967 samen met broer Willem Frederik Werk zijn 50-jarig jubileum; bronzen en zilveren medaille in de orde van Oranje Nassau. Trouwde Leiden 13 april 1946 schoonzus Johanna Margaretha Sjardijn, geboren Leiden 28 december 1911, overleden Oegstgeest 29 juni 1990, begraven Leiden (Rhijnhof) 5 juli 1990, weduwe van Cornelis Gijsbertus Werk. Dochter van Martinus Sjardijn, schoenmaker, en Geertruida Johanna Sierat.

Uit dit huwelijk:

VIIIi.1 Judith Werk.

VIIIk. Cornelis Gijsbertus Werk, geboren Leiden 25 april 1908, overleden Krefeld (Standesambt Krefeld-Uerdingen, Duitsland) 28 januari 1945 "infolge Feindeinwirkung gefallen", begraven te Krefeld-Uerdingen, herbegraven op het Nederlandse ereveld te Düsseldorf, aanmaker en schrobbelaar (voorspinner) dekenfabriek J.C. Zaalberg & Zoon; tijdens de Tweede Wereldoorlog gedwongen tewerkgesteld als Chemiearbeiter bij I.G. Farben. Trouwde Leiden 9 september 1942 Johanna Margaretha Sjardijn, geboren Leiden 28 december 1911, overleden Oegstgeest 29 juni 1990, begraven Leiden (Rhijnhof) 5 juli 1990. Dochter van Martinus Sjardijn, schoenmaker, en Geertruida Johanna Sierat. Johanna Margaretha Sjardijn hertrouwde haar zwager Bartholomeus Werk.

Uit dit huwelijk: geen nakomelingen.

IXa. Hindrik Werk, geboren Groningen 27 maart 1917, overleden Haarlem (Kennemer Gasthuis) 1 april 1999, gecremeerd Driehuis (Westerveld) 6 april 1999, op 1 maart 1937 in dienst getreden van de Holland Amerika Lijn, scheepswerktuigkundige, op 1 augustus 1953 in dienst getreden van de Koninklijke Nederlandsche Hoogovens & Staalfabrieken te IJmuiden, afdelingsmachinist, chef van de wacht. Trouwde Groningen 14 december 1944 Helena Jans, geboren Groningen 1 november 1919, overleden Haarlem (Kennemer Gasthuis) 22 juli 2001, gecremeerd Driehuis (Westerveld) 27 juli 2001, schoenenverkoopster bij J.C. Diederich te Groningen. Dochter van Jan Jans, dames- en herenkleermaker, en Stientje Vos.

Uit dit huwelijk:

IXa.1 Hindrik Werk, geboren Groningen 3 april 1946, op 21 juli 1969 in dienst getreden van de Koninklijke Nederlandsche Hoogovens & Staalfabrieken te IJmuiden, materiaalplanner, trouble shooter, researcher (corrosieonderzoek). Auteur van deze website.

IXa.2 Margaretha Werk.

Holland Amerika Lijn tijdens, vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog

Van 13 mei 1939 tot 5 juni 1939 maakte Hindrik Werk als 4de machinist zijn laatste reis met het passagiersschip ms Noordam (2). Kort daarop vertrok Hindrik naar zijn mobilisatieadres in Utrecht. In tegenstelling tot veel van zijn collega's was hij bij het uitbreken van de oorlog op 10 mei 1945 binnengaats en bleef dat tot aan zijn eerstvolgende reis in 1946. Hoe zou zijn leven buitengaats verlopen zijn? Zou hij ooit in 1944 met mijn moeder zijn getrouwd? Zou ik ooit geboren zijn?

Op het moment dat het Duitse leger Nederland binnenviel lagen zes schepen van de Holland Amerika Lijn in Rotterdam. Het aan de Wilhelminakade liggende ss Statendam (3) en het ss Boschdyk brandden uit ten gevolge van de bombardementen. Twee westkustschepen, het ms Drechtdyk en het ms Damsterdyk, werden door de Duitse bezetter op 8 september 1940 in beslag genomen en naar Duitsland afgevoerd. Na een verbouwing kwam de Damsterdyk in 1946 als Dalerdyk weer in de vaart. Het ss Veendam (2) werd in januari 1941 eveneens door de Kriegsmarine naar Duitsland afgevoerd. Het ms Dinteldyk (1) diende vanaf september 1944 als versperring in de Nieuwe Waterweg. De bezetter zonk het schip af boven Maassluis, waarmee het lot van dit turbineschip voorgoed was bezegeld. Tijdens de oorlogsjaren liep Hindrik zowel op de Veendam als op de Dinteldyk wacht. Of zoals hij het zelf noemde "bijwerken": motoren periodiek laten lopen, kaartje leggen met de overige bemanningsleden en boodschappen doen voor de kapitein. Voor de overige tijd was hij op wachtgeld. Uit zijn monsterboekje is op te maken dat hij studeerde en slaagde voor het machinistendiploma A.

Het ms Noordam deed dienst als troepentransportschip en kwam ongeschonden uit de oorlog en dankte daaraan haar bijnaam "lucky lady". Hindrik pakt na zeven jaar het zeemansleven weer op, wanneer hij op 31 mei 1946 aanmonstert als 4de machinist op het ms Sloterdyk (2). De reis naar voormalig Nederlands-Indië en terug naar Nederland duurde twee maanden. Heen met de 7e Decemberdivisie met militairen die werden ingezet in de zogeheten "politionele" acties (feitelijk een oorlog tegen Indonesische vrijheidsstrijders), terug met repatrianten. Op Hindriks tweede en voorlopig laatste reis naar Nederlands-Indië vervoerde het ms Sloterdyk opnieuw gevechtseenheden van de 7e Decemberdivisie. Op deze terugreis zette de kapitein een andere koers uit: naar Bombay met laskaren (Engels-Indische matrozen) en van Bombay naar Hamburg met Duitse geïnterneerden. De laskaren hadden aan boord hun eigen kombuis op het achterschip. In veel gevallen hadden zij meerdere vrouwen. Omdat in India slechts één vrouw was toegestaan probeerden zij onderweg hun tweede en derde vrouw te verkopen, aldus mijn vader.

Velen zullen Hindrik Werk terecht een mazzelpik noemen. Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog niet betrokken bij gevechtshandelingen en ongeschonden gebleven in de oorlog. De jaren 1940-1945 hadden van de HAL en haar medewerkers daar en tegen grote offers geëist: 165 opvarenden verloren hun leven op zee, 43 collega's overleden in concentratiekampen of na tewerkstelling in Duitsland en 56 overleden buiten bezet gebied. Zes van de zestien buitengaatse schepen gingen ten onder.

Kapt. C. van Herk, De schepen van de Holland Amerika Lijn, ERATO-Monografie Nr. 5, Unieboek, Bussem 1981.

G.J. de Boer, 125 jaar Holland-Amerika Lijn, De HAL in de Tweede Wereldoorlog (1939-1945), De Alk, Alkmaar 1998.

IXb. Jan Johan Werk, geboren Groningen 3 februari 1920, overleden Groningen (verpleeghuis Mercator) 11 november 2005, gecremeerd Groningen 15 november 2005, detaillist in aardappelen, groenten, fruit en conserven, commissaris Coöperatieve Vereniging Conserven Combinatie D.E.S. G.A.; exploiteerde groente- en fruitwinkels in Groningen, achtereenvolgens in de Rabenhauptstraat en Jacob van Ruysdaelstraat, had zeventien jaar een ventwijk in Haren. Trouwde voor de wet en kerkelijk (parochiekerk H. Martinus) Groningen 1 juni 1946 Margriete Catharina Folkers, geboren Groningen 8 februari 1921, overleden Groningen 25 december 1982, gecremeerd Groningen 30 december 1982. Dochter van Harmannus Hinderikus Josephus Folkers, huisschilder, en Gezina Elisabeth Halsema.

Uit dit huwelijk: geen nakomelingen.

IXc. Johannes Christiaan Werk, geboren Groningen 14 februari 1922, overleden Veendam 2 juni 2007, begraven Wollinghuizen (Vlagtwedde) 7 juni 2007. electrotechnicus, electrotechnisch tekenaar (1949-1954), electronicamonteur (1954-1961), docent electrotechniek (1961-1977).

Trouwde (1) Groningen 22 juli 1955, scheidde Groningen 31 maart 1980 Henderika Dijkinga, geboren Groningen 16 juni 1926, overleden Uithuizermeeden (Eemsmond) 5 juli 2001. Dochter van Hindrik Dijkinga, winkelbediende, en Cornelia Holt.

Uit dit huwelijk:

IXc.1 Johannes Christiaan Werk, geboren Geldrop 20 augustus 1956, overleden Geldrop 14 december 1956.

IXc.2 Cornelia Hilda Werk.

IXc.3 Janet Margriette Werk.

Trouwde (2) Groningen 26 augustus 1982, scheidde Groningen 4 maart 1994 Jantien Joling, geboren Emmen 19 oktober 1921, overleden Emmen 25 juli 2005. Dochter van Harm Joling, arbeider, en Willemina Brinks, arbeidster.

Trouwde (3) Veendam 24 april 1996 Hadewiech Kraai, geboren Vlagtwedde 31 oktober 1924, overleden Stadskanaal 13 november 2003, begraven Wollinghuizen (Vlagtwedde) 18 november 2003. Dochter van Albert Kraai, landbouwer, en Haikina Buirs.

IXd. Jacob Pieter Werk, geboren Groningen 15 januari 1924, overleden Millicent (South Australia) 18 april 1971, automonteur, chauffeur. Trouwde Annechien Albertje Haitsma. Na hun huwelijk in 1951 geëmigreerd naar Australië: Jacob (Jaap) per vliegtuig, Annechien (Annie) over zee met de Johan van Oldebarnevelt. Remigreerden in 1956, emigreerden in 1958 opnieuw naar Australië en vestigden zich in Millicent (South Australia). Jaap en Annie overwogen Millicent te verruilen voor Brisbane om aldaar een "papershop" te beginnen. Door Jaaps overlijden en lang aarzelen (het warme broeierige klimaat stond hen niet aan) is dat niet door gegaan.

Uit dit huwelijk:

IXd.1 Johannes Christiaan Werk.

IXd.2 Jantje Barbera Werk.

IXd.3 Robert Albertus Werk.

IXd.4 Jacquelyne Ann Werk.

Nieuwe pagina: 30 maart 2007. Geheel vernieuwd 24 augustus 2009. Voor het laatst bijgewerkt 15 juni 2011.

	Trouwde (1) Utrecht (schepenbank) 13 juli 1754 Christoffel van der Stoop, overleden Utrecht 13 juni 1765, begraven te Utrecht (Buurkerkhof), weduwnaar van Maria Davids.
	Trouwde (2) Utrecht (schepenbank) 20 februari 1768 Bartholomeus van Oudenaar, grenadier in de lijfcompagnie onder kapitein-commandant Tijssot van Patot, eerste bataljon van het regiment van luitenant-generaal De Malleprade, weduwnaar van Geertruyd Aards.